Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 70, Shloka 26

भरतस्य दूतसमागमः तथा केकयराजनः अनुज्ञा

Bharata Meets the Messengers; Kekaya King Grants Leave

Devanagari script

स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागाश्वसंवृतम्।प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान्राजमार्गमनुत्तमम्।।2.70.26।।

Transliteration

sa sva-veśmābhyatikramya nara-nāgāśva-saṁvṛtam |

prapede sumahacchrīmān rāja-mārgam anuttamam ||2.70.26||

Translation

Rời khỏi tư dinh của mình, Bharata rực rỡ vinh quang tiến đến đại lộ hoàng gia vô song, đông nghịt người, voi và ngựa.

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• स्ववेश्म: his own house
• स्ववेश्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: sva-veśman (प्रातिपदिक; स्व + वेश्मन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म) एकवचन; समास (स्वं वेश्म)

• अभ्यतिक्रम्य: having passed beyond
• अभ्यतिक्रम्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: abhy-ati-√kram (धातु; क्रम्)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), उपसर्ग: अभि + अति

• नरनागाश्वसंवृतम्: thronged with men, elephants, and horses
• नरनागाश्वसंवृतम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nara-nāga-aśva-saṃvṛta (कृदन्त; नर + नाग + अश्व + सम् + √vṛ वृ, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; पूर्वपद-त्रयम् द्वन्द्व (नर-नाग-अश्व) + क्तान्त (संवृत = thronged)

• प्रपेदे: reached
• प्रपेदे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-√pad (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: su-mahat (प्रातिपदिक; सु + महत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; अव्ययीभाव-पूर्वपद (सु-)

• श्रीमान्: prosperous/splendid
• श्रीमान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śrīmat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• राजमार्गम्: royal road
• राजमार्गम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rāja-mārga (प्रातिपदिक; राजन् + मार्ग)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष (राज्ञः मार्गः)

• अनुत्तमम्: unsurpassed
• अनुत्तमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: anuttama (प्रातिपदिक; अन् + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (superlative with negation: unsurpassed)

Context

And the servants harnessing more than a hundred chariots of well-rounded wheels and also camels, oxen and horses followed Bharata who started off.

Characters & Entities

• Bharata
• royal highway (rāja-mārga)
• elephants
• horses

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as orderly action: even in haste, a prince proceeds through established royal routes and arrangements, reflecting disciplined governance.

What is the narrative situation?

Bharata physically begins his departure sequence—moving out from his residence onto the main royal road amid a large royal movement.

Which character virtue is emphasized?

Composure and readiness—Bharata moves decisively, supported by the structured resources of royalty.