Valmiki Ramayana 2.65.22: Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 22

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्प़ृष्ट्वा च पार्थिवम्।हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.65.22

Transliteration

kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam | hā nātheti parikruśya petatur dharaṇītale ||

Translation

Kausalyā và Sumitrā nhìn thấy nhà vua, lại đưa tay chạm vào Người; kêu lên: “Ôi, đấng chúa tể của thiếp!” rồi ngã quỵ xuống mặt đất.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कौसल्या: Kausalya
• कौसल्या: कर्ता
• Type: Noun
• Root: कौसल्या (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• सुमित्रा: Sumitra
• सुमित्रा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Adverbial participle)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)

• स्पृष्ट्वा: having touched
• स्पृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्पृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वक्रिया

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• पार्थिवम्: the king
• पार्थिवम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन, पुल्लिङ्ग

• हा: alas!
• हा: सम्बोधन/उद्गार
• Type: Indeclinable
• Root: हा (अव्यय)
• Form: उद्गार (Interjection)

• नाथ: O lord!
• नाथ: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-एकवचन (Vocative singular/सम्बोधन), पुल्लिङ्ग

• इति: thus
• इति: वाक्य-समाप्ति/उद्धरण
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः (quotative particle)

• परिक्रुश्य: crying out loudly
• परिक्रुश्य: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्रुश् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund in -ya), परि-उपसर्ग (pari-), पूर्वक्रिया

• पेततुः: fell
• पेततुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पत् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, द्विवचन, परस्मैपद

• धरणी-तले: on the ground/floor
• धरणी-तले: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास, सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (talā- as n.)

Context

Kausalya and Sumitra looked at the king, touched his body, cried aloud, 'Ah, lord' and collapsed on the floor.

Characters & Entities

• Kausalyā
• Sumitrā
• Daśaratha (implied by 'pārthiva')

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It reflects marital fidelity and the bond of duty and affection (patnī-dharma), where the queens’ grief is an immediate, embodied response to the king’s death.

What is the narrative situation?

They reach Daśaratha, confirm his lifelessness by touch, and collapse in grief.

Which character virtue is emphasized?

Devotion and loyalty—expressed through their direct, unmediated lament for their husband and king.