Sarga 65

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि।वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम्।।।।सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः।गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्।।।।

Khi đêm ấy đã qua, vào sáng sớm ngày hôm sau, các bậc tán tụng đến hầu trước dinh vua. Những người chép phả hệ, tinh thông lễ nghi, am tường điềm lành và thánh học, cùng các ca công giỏi lời ca tụng, lần lượt đến, mỗi người một cách, cất tiếng xướng lời chúc phúc.

Verse 2

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि।वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम्।।2.65.1।।सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः।गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्।।2.65.2।।

Khi đêm ấy đã qua, vào sáng sớm ngày hôm sau, các bậc tụng ca đến chầu nơi cung thất của đức vua. Những người xướng tụng gia phả, các nhạc quan tinh thông lễ nghi, học rộng, lời nói cát tường, cùng các ca sĩ chuyên tán dương, lần lượt đến, mỗi người một cách, cất lời chúc tụng.

Verse 3

राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम्।प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत।।।।

Những khúc tán dương vang dội, cùng lời chúc phúc được xướng lên bằng giọng trang nghiêm của những người ca tụng đức vua, lan khắp khoảng rộng thênh thang của cung điện.

Verse 4

ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः।अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन्।।।।

Bấy giờ, khi các nghệ nhân ngâm tụng, những người vỗ nhịp bằng tay liền hòa theo tiết tấu—xướng kể các chiến công lẫy lừng của đức vua và gõ nhịp vỗ đều đặn.

Verse 5

तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः।शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः।।।।

Bị đánh thức bởi âm thanh ấy, đàn chim—kẻ đậu trên cành, kẻ ở trong lồng—đều cất tiếng líu lo khắp khu vực hoàng gia.

Verse 6

व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः।आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत्।।।।

Những lời tụng niệm thanh tịnh, tiếng ngân vang của đàn vīṇā, cùng những khúc ca chúc phúc theo thể kệ, đã tràn đầy gian điện ấy không còn chỗ trống.

Verse 7

तत श्शुचिसमाचाराः पर्युपस्थानकोविदाः।स्त्रीवर्ष धरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम्।।।।

Rồi theo lệ thường, những người hầu tinh thông việc phụng sự hoàng gia và giữ gìn thanh tịnh liền tề tựu—cùng đông đảo phụ nữ và hoạn quan—để chầu hầu trong cung.

Verse 8

हरिचन्दनसम्पृक्तमुदकं काञ्चनैर्घटैः।आनिन्युस्स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि।।।।

Những người tinh thông nghi lễ tắm gội đã đúng thời, đúng phép, mang đến nước hòa cùng bột đàn hương vàng, đựng trong các bình bằng vàng.

Verse 9

मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान्युपस्करान्।उपनिन्युस्तथाप्यन्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः।।।।

Những phụ nữ khác—trong đó nhiều người là các thiếu nữ—cũng mang đến các vật liệu xức bôi cát tường, những thức uống làm vui lòng, cùng các pháp cụ cần thiết để hoàn tất lễ tắm.

Verse 10

सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम्।सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्बभूवाभिहारिकम्।।।।

Mọi vật dụng dành cho nhà vua đều đầy đủ mọi tướng tốt, được chuẩn bị và cúng dâng đúng theo nghi thức; hết thảy đều tinh mỹ, cát tường, rạng ngời phúc đức.

Verse 11

तत स्सूर्योदयं यावत्सर्वं परिसमुत्सुकम्।तस्थावनुपसम्प्राप्तं किंस्विदित्युपशङ्कितम्।।।।

Bấy giờ, hết thảy tùy tùng đều đã sẵn sàng, lòng đầy nôn nao, đứng chờ cho đến lúc mặt trời mọc; nhưng khi nhà vua vẫn chưa hiện ra, họ bắt đầu ngờ rằng hẳn đã có điều chẳng lành.

Verse 12

अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः।ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन्।।।।

Sau đó, những cung nữ được tự do ra vào nơi tẩm điện của chúa tể Kosala liền cùng nhau tiến đến, bắt đầu đánh thức đức quân vương, bậc phu quân của mình.

Verse 13

तथाप्युचितवृत्ता स्ता विनयेन नयेन च।नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे।।।।

Dẫu vậy, các nàng vẫn giữ đúng phép tắc, khiêm cung và thuận phục; chạm đến long sàng của ngài, mà chẳng hề nhận thấy một dấu hiệu nào.

Verse 14

ताः स्त्रियस्स्वप्नशीलज्ञाश्चेष्टासञ्चलनादिषुता वेपथुपरीताश्च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः।प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणां सदृशं सञ्चकाशिरे।।।।

Những người nữ ấy, vốn tinh tường các dấu hiệu của giấc ngủ qua cử động và những biểu hiện khác, bỗng run rẩy dữ dội, nghi cho sinh mệnh của nhà vua; họ đứng chông chênh như ngọn cỏ lau ngược dòng nước.

Verse 15

अथ सन्देहमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम्।यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः।।।।

Rồi khi các nàng còn ngập ngừng trong nghi hoặc mà chăm chú nhìn đức quân vương, nỗi sợ hãi ghê gớm đã thoáng nghi kia liền hóa thành sự xác quyết.

Verse 16

कौसल्या च सुमत्रच पुत्रशोकपराजिते।प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते।।।।

Kauśalyā và Sumitrā, bị nỗi sầu vì con cái khuất lấp, nằm ngủ mê man, không sao tỉnh dậy—như thể đã bị Thần Chết nắm giữ.

Verse 17

निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता।न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता।।।।

Kauśalyā, ánh sắc tàn phai, mặt mày nhợt nhạt, chìm lún trong sầu khổ, thân thể rã rời, chẳng còn rạng ngời—như vì sao bị bóng tối che phủ.

Verse 18

कौसल्याऽनन्तरं राज्ञस्सुमित्रा तदन्तनरम्।न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना।।।।

Bên cạnh đức vua là Sumitrā, và kế đó là Kauśalyā; vị hoàng hậu ấy, mặt đẫm lệ sầu và rũ xuống, không còn tỏa sáng như thuở trước.

Verse 19

ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम्।सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत।।।।

Thấy hai vị vương hậu hiền đức ngủ như thế và đức vua như chỉ đang ngủ—dẫu sinh khí đã lìa—các cung nữ trong nội cung hiểu rằng ngài đã băng hà trong giấc ngủ.

Verse 20

ततः प्रचुक्रुशुर्दीना स्सस्वरं ता वराङ्गनाः।करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः।।।।

Bấy giờ những bậc giai nhân cao quý ấy cất tiếng than khóc thảm thiết, vang rền; tựa như voi cái giữa rừng sâu khi voi đầu đàn của bầy bị xua đuổi khỏi chỗ đứng của mình.

Verse 21

तासामाक्रन्दशब्देन सहसोद्धतचेतने।कौसल्या च सुमित्रा च त्यक्त निद्रे बभूवतुः।।।।

Nghe tiếng kêu khóc ai oán ấy, Kausalyā và Sumitrā giật mình bừng tỉnh, tâm thần chấn động, liền dứt bỏ giấc ngủ.

Verse 22

कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्प़ृष्ट्वा च पार्थिवम्।हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले।।।।

Kausalyā và Sumitrā nhìn thấy nhà vua, lại đưa tay chạm vào Người; kêu lên: “Ôi, đấng chúa tể của thiếp!” rồi ngã quỵ xuống mặt đất.

Verse 23

सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले।न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनाच्च्युता।।।।

Kausalyā, ái nữ của chúa tể xứ Kosala, lăn lộn trên mặt đất; bụi trần phủ kín khiến nàng chẳng còn rạng ngời, như vì sao rơi khỏi trời cao.

Verse 24

नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्यां पतितां भुवि।अपश्यंस्ताः स्त्रियः सर्वा हतां नागवधूमिव।।।।

Khi đức vua, bậc hiền đức, đã nằm yên lặng bất động, hết thảy cung nữ đều thấy Kausalyā ngã gục trên đất, như voi cái bị đánh hạ.

Verse 25

ततस्सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः।।।।

Bấy giờ, tất cả các hoàng hậu của đức vua—đứng đầu là Kaikeyī—lòng cháy bỏng vì sầu khổ, vừa khóc than vừa ngã quỵ, bất tỉnh.

Verse 26

ताभिस्स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः।येन स्फीतीकृतं भूयस्तद्गृहं समनादयत् ।। ।।

Theo tiếng than khóc của các bà, một âm vang dữ dội nổi lên; càng lúc càng lớn, khiến hoàng cung lại rền vang hết lần này đến lần khác.

Verse 27

तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम्।सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्।।।।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम्।बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः।।।।

Khi vị vua như thần đã đến lúc mệnh chung, cung điện ấy lập tức mất hết niềm vui: người người chen chúc, bồn chồn lo sợ, run rẩy kinh hoàng; khắp nơi vang dậy tiếng khóc gào dữ dội; thân quyến đau đớn quặn thắt vây quanh. Cảnh tượng trở nên thảm đạm, rã rời, như bị giáng họa.

Verse 28

तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम्।सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्।।2.65.27।।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम्।बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः।।2.65.28।।

Khi đức vua băng hà, cung điện lập tức mất sạch niềm vui—chật kín người bồn chồn, kinh hãi; khắp nơi dội lên tiếng khóc gào hỗn loạn; thân quyến bị sầu thương dày vò. Cảnh tượng thật thảm hại, tan tác.

Verse 29

अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं सम्परिवार्य पत्नयः।भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत्।।।।

Biết rằng bậc minh quân, tráng kiện như ngưu vương giữa các vua, đã khuất, các hoàng hậu vây quanh; họ đau đớn tột cùng, khóc than thảm thiết, giơ cao đôi tay mà ai oán kêu gào như kẻ mồ côi không nơi nương tựa.