Valmiki Ramayana 2.3.39 — Ayodhya Kanda, Sarga 3, Shloka 39

यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम्

Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja

Devanagari script

ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः।।।।उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।

Transliteration

jyeṣṭhāyām asi me patnyāṃ sadṛśyāṃ sadṛśaḥ sutaḥ |

utpannas tvaṃ guṇaśreṣṭho mama rāmātmajaḥ priyaḥ ||

Translation

Hỡi Rāma, từ người vợ cả của ta—bậc xứng đáng bậc nhất—con đã sinh ra: người con tương xứng, đứng đầu mọi đức hạnh, và là ái tử của ta.

Word by Word

• ज्येष्ठायाम्: in the eldest
• ज्येष्ठायाम्: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणम् (of 'patnyām')

• असि: you are
• असि: क्रिया (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• पत्न्याम्: in (my) wife
• पत्न्याम्: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणम्

• सदृश्याम्: worthy, fitting
• सदृश्याम्: अधिकरणविशेषण (Locative-qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (of 'patnyām')

• सदृशः: worthy, like (her)
• सदृशः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of 'sutaḥ')

• सुतः: a son
• सुतः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• उत्पन्नः: born
• उत्पन्नः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्-√पद्/पन् (उत्पद्/पद् धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम् (of 'tvam')

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम-रूपम्

• गुण-श्रेष्ठः: best in virtues
• गुण-श्रेष्ठः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः: गुणेषु श्रेष्ठः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of 'tvam')

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• राम-आत्मजः: Rama, (my) son
• राम-आत्मजः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः: रामस्य आत्मजः; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विधेय (appositive to 'tvam')

• प्रियः: dear, beloved
• प्रियः: कर्तृविशेषण (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of 'rāmātmajaḥ/tvam')

Context

A worthy son of my worthy eldest wife, O Rama, your great virtues have endeared you to me.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values guṇa (virtue) as the true basis of worthiness; Daśaratha’s praise ties legitimacy and love to character, not mere birth.

What is the narrative situation?

Daśaratha begins his address by affirming Rāma’s noble birth and outstanding virtues, preparing the ground for the succession announcement.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s guṇa-śreṣṭhatā—excellence in virtues that makes him fit for leadership.