Valmiki Ramayana 2.18.34 — Ayodhya Kanda, Sarga 18, Shloka 34

अष्टादशः सर्गः

Kaikeyī Discloses the Boons: Exile to Daṇḍaka and Bharata’s Consecration

Devanagari script

यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु।।।।

Transliteration

yadi satya-pratijñaṃ tvaṃ pitaraṃ kartum icchasi |

ātmānaṃ ca naraśreṣṭha mama vākyam idaṃ śṛṇu ||2.18.34||

Translation

Nếu con muốn làm cho phụ vương giữ trọn lời thệ nguyện chân thật—và chính mình cũng vậy, hỡi bậc tối thượng trong loài người—thì hãy lắng nghe lời này của ta.

Word by Word

• तत्र: thereupon
• तत्र: Sambandha (सम्बन्धः/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश/प्रसङ्गवाचक-अव्यय (there/then)

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; अर्थः—मह्यम् (to me)

• याचितः: has been requested
• याचितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: याच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्—राजा; अर्थः—प्रार्थितः (has been asked)

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भरतस्य: of Bharata
• भरतस्य: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अभिषेचनम्: consecration
• अभिषेचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभिषेचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गमनम्: going/exile
• गमनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दण्डकारण्ये: in Dandaka forest
• दण्डकारण्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दण्डक + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दण्डकानां अरण्यम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्धः/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अद्य: today
• अद्य: Sambandha (सम्बन्धः/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today)

• एव: itself
• एव: Sambandha (सम्बन्धः/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphasis: indeed/just)

• राघव: O Raghava
• राघव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Context

O the best of men if you want to be true to the word given by you and your father, listen to what I say.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Rāma
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as a binding moral force: Kaikeyī frames the situation as preserving the truth of Daśaratha’s pledge and Rāma’s integrity, making promise-keeping the central ethical demand.

What is the narrative situation?

Kaikeyī prepares Rāma to accept the terms of the boons by presenting them as necessary to uphold truth and pledged duty.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s reputation for being satya-pratijña (true to vows) is invoked as the lever to secure compliance.