Shloka 30

खरसेनासङ्ग्रामः

The Battle with Khara’s Host at the Hermitage

Devanagari script

तान्सर्वान्पुनरादाय समाश्वास्य च दूषणः।अभ्यधावत काकुत्स्थं क्रुद्धो रुद्रमिवान्तकः।।।।

Transliteration

tān sarvān punar ādāya samāśvāsya ca dūṣaṇaḥ | abhyadhāvata kākutsthaṃ kruddho rudram ivāntakaḥ ||

Translation

Tập hợp tất cả bọn chúng lại và trấn an tinh thần, Dushana giận dữ lao vào Kakutstha (Rama) như Thần Chết Antaka lao vào thần Rudra.

Word by Word

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), बहुवचनम्; Pronoun, Masculine, Accusative plural

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; Adjective agreeing with तान्

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• आदाय: having taken (back)
• आदाय: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive), ‘having taken/collected’

• समाश्वास्य: having reassured
• समाश्वास्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-श्वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund), ‘having reassured/pacified’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• दूषणः: Dūṣaṇa
• दूषणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Proper noun, Masculine nominative singular

• अभ्यधावत: ran towards
• अभ्यधावत: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-धाव् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; ‘ran towards’

• काकुत्स्थम्: Kākutstha (Rāma)
• काकुत्स्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Accusative singular (epithet of Rāma)

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Kartṛ-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) ‘angered’; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; agreeing with दूषणः

• रुद्रम्: Rudra
• रुद्रम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; object of comparison with इव

• इव: like
• इव: Upamā-dyotaka (उपमाद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्ययम् (particle of comparison)

• अन्तकः: Antaka (Death/Yama)
• अन्तकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to दूषणः (‘as Yama’)

Context

Pacifying them all, Dusana re-gathered them again and ran towards Rama like an angry Yama rushing towards Rudra.

Characters & Entities

• Dūṣaṇa
• Rāma (Kakutstha)
• Antaka (Yama/Death)
• Rudra (Śiva)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It warns how adharma rallies through pride and anger; dharma must meet such renewed aggression with steady, principled resistance.

What is the narrative situation?

Dūṣaṇa regroups demoralized fighters and personally leads a renewed assault on Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Leadership (though misdirected): Dūṣaṇa’s ability to reanimate his troops contrasts with Rāma’s righteous steadiness.