Shloka 9

उत्पातदर्शनं खरसैन्यसमागमश्च

Omens of calamity and the approach of Khara’s army

Devanagari script

उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण।निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः।।।।

Transliteration

udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |

niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavaty āyuḥ parikṣayaḥ ||

Translation

Hỡi Lakṣmaṇa, khi người đời đã đứng lên vì việc chiến trận, kẻ nào sắc diện bỗng trở nên vô quang, thì thọ mạng của họ đã suy tàn—tử thần đang kề cận.

Word by Word

• उद्यतानाम्: of those who are ready/raised
• उद्यतानाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; ‘येषाम्’ इत्यस्य विशेषणम् (of those who are ready)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• युद्धार्थम्: for battle
• युद्धार्थम्: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: युद्ध + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; अर्थ-तत्पुरुषः (purpose: 'for the sake of war')

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• निष्प्रभम्: lusterless/pale
• निष्प्रभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निस् + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वदनम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• वदनम्: face
• वदनम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन

• तेषाम्: of them/their
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन; ‘their’

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आयुः: life-span
• आयुः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन

• परिक्षयः: decline/ending
• परिक्षयः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: परि + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘आयुः’ इत्यस्य विधेय (predicate nominative)

Context

O Lakshmana, while preparing for war, those whose faces look pale are, for sure, going to die.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes sober recognition of consequences: war entails mortality, and a righteous warrior must face truth without delusion.

What is the narrative situation?

Rama continues reading auspicious/inauspicious signs as battle approaches, contrasting Lakshmana’s radiance with ill-omens for opponents.

Which character virtue is emphasized?

Clear-sightedness (viveka): Rama interprets signs to guide action and steady the mind before conflict.