Shloka 20

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

आश्चर्यमिति तस्यैतद्वचनं भावितात्मनः।।।।राघवः प्रतिजग्राह सह भ्रात्रा महायशाः।

Transliteration

āścaryam iti tasyaitad vacanaṃ bhāvitātmanaḥ |

rāghavaḥ pratijagrāha saha bhrātrā mahāyaśāḥ ||

Translation

Nghe lời của vị hiền giả tự chế ấy, Rāghava lẫy lừng cùng với em mình liền đáp lại: “Thật kỳ diệu thay!”

Word by Word

• आश्चर्यम्: (it is) wonderful
• आश्चर्यम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: āścarya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वाक्ये उद्धृत-शब्दरूपेण (as quoted exclamation)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरणसूचक

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (of 'vacanam')

• वचनम्: statement
• वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vacana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• भावितात्मनः: of the self-realized one
• भावितात्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: bhāvita (√bhū/√bhāv + kta) + ātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (भावित आत्मा यस्य सः = 'whose self is cultivated/realized'); विशेषण (of 'tasya')

• राघवः: Rāghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रतिजग्राह: accepted; received
• प्रतिजग्राह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: prati-√grah (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सह: together with
• सह: Sahakari (सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: saha (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक उपसर्गवत् (prepositional adverb: 'together with')

• भ्रात्रा: with (his) brother
• भ्रात्रा: Sahakari (सहकारी/तृतीया)
• Type: Noun
• Root: bhrātṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• महायशाः: greatly renowned
• महायशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mahā + yaśas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (महद् यशः यस्य सः = 'of great fame'); विशेषण (of 'rāghavaḥ')

Context

Glorious Rama and his brother heard the wonderful words of the self-realised sage and exclaimed, 'How strange !'

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Lakṣmaṇa
• muni (self-realised sage)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of humility and attentive listening: Rāma honors a sage’s words and responds without arrogance, upholding respectful conduct (maryādā).

What is the narrative situation?

After hearing an extraordinary account from a sage, Rāma reacts with wonder while standing with Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and teachability: Rāma’s readiness to receive instruction and acknowledge the remarkable.