Shloka 2

Tīrtha-Māhātmya: Dharmatīrtha, Plakṣādevī Sarasvatī, Śākambharī, and Suvarṇa

Kṛṣṇa–Rudra Episode

Devanagari script

तेन तीर्थं कृतं पुण्यं स्वेन नाम्ना च चिह्नितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्धर्मशीलः समाहितः

Transliteration

tena tīrthaṃ kṛtaṃ puṇyaṃ svena nāmnā ca cihnitam | tatra snātvā naro rājandharmaśīlaḥ samāhitaḥ

Translation

Chính Ngài đã lập nên thánh địa (tīrtha) thanh tịnh, đầy công đức ấy và ghi dấu bằng danh xưng của mình. Tâu Đại vương, người nào tắm tại đó sẽ trở nên sống theo dharma và nội tâm an định.

Word by Word

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम

• तीर्थम्: the sacred place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कृतम्: made; established
• कृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि भावः (made)

• पुण्यम्: holy; meritorious
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)

• स्वेन: with his own
• स्वेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक/सर्वनाम-विशेषण)
• Form: पुं/नपुंस, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषणम् (नाम्ना)

• नाम्ना: by (his) name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: समुच्चय (conjunction)

• चिह्नितम्: marked; designated
• चिह्नितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिह्न्/चिह्नय् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (तीर्थम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, अव्यय-प्रकारः: देशवाचक (adverb: 'there')

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्तः: क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• धर्मशीलः: virtuous; of righteous conduct
• धर्मशीलः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म + शील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मे शीलं यस्य/धर्मशीलः); विशेषणम् (नरः)

• समाहितः: composed; concentrated
• समाहितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्तः: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (नरः)

Speaker

Unspecified (narratorial voice within the Svarga-khaṇḍa dialogue context)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: राजन्धर्मशीलः→राजन् धर्मशीलः (सन्धि-विच्छेद); पदच्छेदः: तेन/तीर्थम्/कृतम्/पुण्यम्/स्वेन/नाम्ना/च/चिह्नितम्।

FAQs

What does this verse say is the result of bathing at the named tīrtha?

It states that bathing there makes a person dharma-śīla (inclined to righteous conduct) and samāhita (mentally composed and focused).

Why is the tīrtha described as being marked with the founder’s name?

The verse presents naming as a sign of establishment and recognition—indicating the tīrtha’s origin, authority, and identity within the sacred landscape.

What ethical lesson is emphasized in this shloka?

Sacred practice (such as tīrtha-snāna) is linked to ethical transformation: true merit is shown in increased dharma and steadiness of mind.