Padma Purana — Srishti Khanda, Shloka 47

Brahmā’s Puṣkara Sacrifice: Kokāmukha Tīrtha, Varāha’s Aid, and the Arrival of Gāyatrī

Devanagari script

मंत्रं यज्ञं च हवनं वह्निभागं भवं च यं । अग्रेभुजं होमभुजं शुभार्चिषमुदायुधं

Transliteration

maṃtraṃ yajñaṃ ca havanaṃ vahnibhāgaṃ bhavaṃ ca yaṃ | agrebhujaṃ homabhujaṃ śubhārciṣamudāyudhaṃ

Translation

Chính Ngài là thần chú, là tế lễ và là lễ vật dâng; Ngài nhận phần được hiến vào lửa; Ngài là Bhava (Śiva); là bậc thọ hưởng tối thượng và thọ hưởng lễ homa—ngọn lửa Ngài rực sáng cát tường, và Ngài uy nghi với vũ khí giương cao.

Word by Word

• मन्त्रम्: mantra
• मन्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• यज्ञम्: sacrifice
• यज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• हवनम्: offering/oblation act
• हवनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; होमकर्म

• वह्निभागम्: Agni’s share/portion
• वह्निभागम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; वह्नेः भागः (portion for Agni)

• भवम्: Bhava (Śiva)
• भवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; भव = शिव/रुद्र (proper name)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• यम्: whom/which
• यम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• अग्रेभुजम्: one who eats first/foremost partaker
• अग्रेभुजम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; अग्रे भुङ्क्ते इति/अग्रस्य भुजः (one who partakes first)

• होमभुजम्: enjoyer of oblations
• होमभुजम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: होम (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; होमं भुङ्क्ते इति (enjoyer of oblations)

• शुभार्चिषम्: having auspicious flames
• शुभार्चिषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; शुभा अर्चिः यस्य (bright-flamed)

• उदायुधम्: with uplifted weapon
• उदायुधम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् (उपसर्ग) + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; उद्यत-आयुधः (with weapon raised)

Speaker

Uncertain from isolated verse (context needed from Adhyaya 16 narrative frame)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: वह्निभागं → वह्नि + भागम्; शुभार्चिषमुदायुधं → शुभार्चिषम् + उदायुधम्.

Characters & Entities

• Agni
• Bhava (Śiva)

FAQs

Who is being praised as 'mantra, yajña, and havana' in this verse?

The verse praises the divine principle present in the sacrificial fire—Agni—while also identifying that reality with Bhava (Śiva), expressing that the deity is both the rite and the receiver of the offering.

How does this verse relate ritual (yajña) to theology in the Padma Purana?

It collapses the usual distinctions between means and goal: mantra, sacrifice, and oblation are not merely actions but manifestations of the divine, implying that proper ritual is a form of direct divine encounter.

What ethical or spiritual lesson is implied by calling the deity the 'receiver of the homa'?

It suggests offering-centered living: actions become purifying when performed as offerings, with reverence and right intention, rather than for egoic gain.