Adhyaya 13

Verse 1

सोमशर्मोवाच । लक्षणं ब्रह्मचर्यस्य तन्मे विस्तरतो वद । कीदृशं ब्रह्मचर्यं च यदि जानासि भामिनि

Somaśarmā nói: “Xin nàng hãy nói cho ta tường tận những dấu hiệu của phạm hạnh (brahmacarya). Và nếu nàng biết, hỡi người đẹp, hãy cho biết phạm hạnh ấy là như thế nào.”

Verse 2

नित्यं सत्ये रतिर्यस्य पुण्यात्मा तुष्टितां व्रजेत् । ऋतौ प्राप्ते व्रजेन्नारीं स्वीयां दोषविवर्जितः

Người có phước đức, luôn vui trong chân thật, sẽ đạt sự mãn nguyện. Khi đến đúng thời (ṛtu), không lỗi lầm, người ấy nên đến gần chính người vợ của mình.

Verse 3

स्वकुलस्य सदाचारं कदानैव विमुंचति । एतदेव समाख्यातं गृहस्थस्य द्विजोत्तम

Người ấy không bao giờ được bỏ nếp hạnh lành của dòng tộc mình. Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, điều này chính là quy tắc cốt yếu của người gia chủ.

Verse 4

ब्रह्मचर्यं मया प्रोक्तं गृहिणामुत्तमं किल । यतीनां तु प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

Ta đã giảng về phạm hạnh tối thượng dành cho người gia chủ. Nay ta sẽ nói về kỷ luật dành cho các yati (bậc xuất gia); hãy lắng nghe lời ta trình bày.

Verse 5

दमसत्यसमायुक्तः पापाद्भीतस्तु सर्वदा । भार्यासंगं वर्जयित्वा ध्यानज्ञानप्रतिष्ठितः

Được trang bị tự chế và chân thật, luôn sợ tội lỗi, người ấy tránh sự vướng mắc vào người vợ và vững vàng an trụ trong thiền định cùng trí tuệ tâm linh.

Verse 6

यतीनां ब्रह्मचर्यं च समाख्यातं तवाग्रतः । तप एव प्रवक्ष्यामि तन्मेनिगदतः शृणु

Này hiền giả, trước mặt ngươi ta đã giảng về hạnh Phạm hạnh (brahmacarya) của các bậc khổ hạnh. Nay ta sẽ nói riêng về khổ hạnh tu trì (tapas); hãy lắng nghe khi ta trình bày.

Verse 7

आचारेण प्रवर्तेत कामक्रोधविवर्जितः । प्राणिनामुपकाराय संस्थितौद्यमावृतः

Hãy sống theo chánh hạnh, lìa dục vọng và sân hận. Vì lợi ích của muôn loài hữu tình, hãy kiên định và luôn tinh tấn nỗ lực.

Verse 8

तप एवं समाख्यातं सत्यमेवं वदाम्यहम् । परद्रव्येष्वलोलुप्त्वं परस्त्रीषु तथैव च

Như vậy là định nghĩa về tapas—ta nói đây là chân thật: không tham cầu tài vật của người khác, và cũng vậy, giữ gìn tiết hạnh đối với vợ người khác.

Verse 9

दृष्ट्वा मतिर्न यस्य स्यात्स सत्यः परिकीर्तितः । दानमेव प्रवक्ष्यामि येन जीवंति मानवाः

Người mà trí hiểu không dao động sau khi thấy (chân lý) được ca ngợi là bậc chân thật. Nay ta sẽ giảng riêng về bố thí (dāna), nhờ đó con người được nuôi sống.

Verse 10

आत्मसौख्यं प्रतीच्छेद्यः स इहैव परत्र वा । अन्नस्यापि महादानं सुखस्यैव ध्रुवस्य वा

Hãy đón nhận và theo đuổi an lạc chân thật của chính mình, dù ngay trong đời này hay ở đời sau. Ngay cả đại thí là bố thí thức ăn, tự tính cũng là bố thí niềm vui—niềm vui chắc thật và bền vững.

Verse 11

ग्रासमात्रं तथा देयं क्षुधार्ताय न संशयः । दत्ते सति महत्पुण्यममृतं सोश्नुते सदा

Với người đang khổ vì đói, hãy bố thí dù chỉ một miếng—không nghi ngờ. Khi đã cho, công đức lớn phát sinh, và người thí chủ luôn thọ hưởng quả Amṛta, phần thưởng bất tử.

Verse 12

दिनेदिने प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तृणं शय्यां च वचनं गृहच्छायां सुशीतलाम्

Ngày qua ngày, hãy bố thí tùy theo khả năng—dẫu chỉ là cỏ đơn sơ, chỗ nằm, lời nói hiền hòa, và bóng mát mát lành của mái nhà mình.

Verse 13

भूमिमापस्तथा चान्नं प्रियवाक्यमनुत्तमम् । आसनं वचनालापं कौटिल्येन विवर्जितम्

Hãy dâng cho khách chỗ trú, nước và cơm; nói những lời êm dịu tối thượng; mời ngồi và chuyện trò—không chút quanh co hay dối trá.

Verse 14

आत्मनो जीवनार्थाय नित्यमेव करोति यः । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य एवं दानं ददाति यः

Người nào hằng ngày làm việc để nuôi sống bản thân, và sau khi kính lễ chư Thiên cùng các Pitṛ (tổ tiên) đúng pháp, rồi bố thí như vậy.

Verse 15

इहैव मोदते सो वै परत्र हि तथैव च । अवंध्यं दिवसं यो वै दानाध्ययनकर्मभिः

Người ấy hoan hỷ ngay trong đời này, và ở đời sau cũng vậy—ai khiến ngày mình không uổng phí nhờ bố thí, học kinh điển, và hành trì các việc thiện theo Dharma.

Verse 16

प्रकुर्यान्मानुषो भूत्वा स देवो नात्र संशयः । नियमं च प्रवक्ष्यामि धर्मसाधनमुत्तमम्

Ai sau khi mang thân người mà thực hành điều này, ắt trở nên như chư thiên—không chút nghi ngờ. Nay ta sẽ tuyên nói niyama, kỷ luật thánh thiện, phương tiện tối thượng để thành tựu dharma.

Verse 17

देवानां ब्राह्मणानां च पूजास्वभिरतो हि यः । नित्यं नियमसंयुक्तो दानव्रतेषु सुव्रत

Người chuyên tâm phụng thờ chư thiên và các brāhmaṇa, luôn giữ niyama không gián đoạn, và kiên định trong các vrata bố thí—người ấy là bậc có thệ nguyện thù thắng.

Verse 18

उपकारेषु पुण्येषु नियमोऽयं प्रकीर्तितः । क्षमारूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तम

Niyama này đã được tuyên dương về các công đức của việc làm lợi ích. Nay ta sẽ giảng về bản tánh của kṣamā—lòng tha thứ; hãy lắng nghe, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh.

Verse 19

पराक्रोशं हि संश्रुत्य ताडिते सति केनचित् । क्रोधं न चैव गच्छेत्तु ताडितो न हि ताडयेत्

Dẫu nghe lời mắng nhiếc cay nghiệt, dẫu bị người nào đánh đập, cũng chớ rơi vào sân hận; vì kẻ đã bị đánh thì không nên đánh trả.

Verse 20

सहिष्णुः स्यात्स धर्मात्मा नहि रागं प्रयाति च । समश्नाति परं सौख्यमिह चामुत्र वापि च

Bậc có tâm hồn hướng về dharma nên nhẫn chịu; người ấy không sa vào rāga, sự đắm nhiễm chấp trước. Người ấy hưởng an lạc tối thượng—ngay trong đời này và cả đời sau.

Verse 21

एवं क्षमा समाख्याता शौचमेवं वदाम्यहम् । सबाह्याभ्यंतरे यो वै शुद्धो रागविवर्जितः

Như vậy, hạnh kṣamā (tha thứ) đã được giảng rõ; nay ta nói về śauca, tức sự thanh tịnh. Người thật thanh tịnh là kẻ sạch cả ngoài lẫn trong, lìa raga—mọi luyến ái và dục nhiễm.

Verse 22

स्नानाचमनकैरेव व्यवहारेण वर्तते । शौचमेवं समाख्यातमहिंसां तु वदाम्यहम्

Nhờ tắm gội, thực hành ācamanā (nhấp nước thanh tẩy), và cư xử đúng mực trong mọi việc thường ngày, người ta an trú trong śauca. Như vậy śauca đã được nói; nay ta giảng về ahiṁsā (bất bạo hại).

Verse 23

तृणमपि विना कार्यञ्छेत्तव्यं न विजानता । अहिंसानिरतो भूयाद्यथात्मनि तथापरे

Không hiểu rằng ngay cả một ngọn cỏ cũng chớ cắt khi không cần thiết, người ấy hãy càng chuyên tâm nơi ahiṁsā—đối với kẻ khác cũng như đối với chính mình.

Verse 24

शांतिमेव प्रक्ष्यामि शांत्या सुखं समश्नुते । शांतिरेव प्रकर्तव्या क्लेशान्नैव परित्यजेत्

Ta chỉ tuyên dương sự an hòa; nhờ an hòa mà người ta thật sự hưởng lạc. Chỉ an hòa là điều cần tu dưỡng—dẫu giữa khổ não cũng chớ rời bỏ.

Verse 25

भूतवैरं विसृज्यैव मन एवं प्रकारयेत् । एवं शांतिः समाख्याता अस्तेयं तु वदाम्यहम्

Hãy buông bỏ mọi oán thù đối với các loài hữu tình, và rèn luyện tâm như thế. Như vậy an hòa đã được định nghĩa; nay ta nói về asteya (không trộm cắp).

Verse 26

परस्वं नैव हर्तव्यं परजाया तथैव च । मनोभिर्वचनैः कायैर्मन एवं प्रकारयेत्

Chớ bao giờ chiếm đoạt tài sản của người khác, cũng chớ xâm phạm người vợ của kẻ khác. Hãy điều phục tâm, để trong ý nghĩ, lời nói và hành động đều giữ đúng như vậy.

Verse 27

दममेव प्रवक्ष्यामि तवाग्रे द्विजसत्तम । दमनादिंद्रियाणां वै मनसोपि विकारिणः

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta sẽ giảng về “dama” (tự chế). Khi chế ngự các căn, ngay cả tâm vốn dễ biến đổi cũng được điều phục.

Verse 28

औद्धत्यं नाशयेत्तेषां स चैतन्यो वशी तदा । शुश्रूषां तु प्रवक्ष्यामि धर्मशास्त्रेषु यादृशी

Hãy diệt trừ sự kiêu mạn của chúng; khi ấy người tỉnh thức, tự chủ sẽ làm chủ chính mình. Nay ta sẽ nói về śuśrūṣā—sự phụng sự cung kính—như được nêu trong các Dharmaśāstra.

Verse 29

पूर्वाचार्यैर्यथा प्रोक्ता तामेवं प्रवदाम्यहम् । वाचा देहेन मनसा गुरुकार्यं प्रसाधयेत्

Như các bậc ācārya xưa đã dạy, ta cũng tuyên nói như vậy: hãy hoàn thành công việc của bậc guru bằng lời nói, bằng thân, và bằng tâm.

Verse 30

जायतेऽनुग्रहो यत्र शुश्रूषा सा निगद्यते । सांगो धर्मः समाख्यातस्तवाग्रे द्विजसत्तम

Sự phụng sự mà từ đó phát sinh ân sủng (anugraha) được gọi là śuśrūṣā. Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta đã giảng dharma cùng các trợ duyên và pháp hành kèm theo cho ngươi.

Verse 31

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि श्रोतुमिच्छसि यत्पते । ईदृशे चापि धर्मे तु वर्तते यो नरः सदा

Hỡi bậc chủ tể, nếu ngài muốn nghe, ta sẽ nói thêm: người luôn kiên định trong pháp (dharma) như thế, không hề lay chuyển.

Verse 32

संसारे तस्य संभूतिः पुनरेव न जायते । स्वर्गं गच्छति धर्मेण सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

Trong vòng luân hồi thế gian, người ấy không còn tái sinh nữa. Nhờ công đức của pháp, người ấy lên cõi trời—đó là chân thật, ta nói lời chân thật.

Verse 33

एवं ज्ञात्वा महाप्राज्ञ धर्ममेव व्रजस्व हि । सर्वं हि प्राप्यते कांत यदसाध्यं महीतले

Biết như vậy rồi, hỡi bậc đại trí, hãy nương tựa duy nhất nơi pháp. Hỡi người yêu dấu, mọi điều đều có thể đạt—trên cõi đất này có gì là không thể?

Verse 34

धर्मप्रसादतस्तस्मात्कुरु वाक्यं ममैव हि । भार्यायास्तुवचः श्रुत्वा सोमशर्मा सुबुद्धिमान्

Vì thế, nhờ ân phúc của pháp, hãy làm đúng theo lời ta. Nghe lời vợ mình, Somaśarmā—người sáng suốt và khôn ngoan—đã thuận nhận.

Verse 35

पुनः प्रोवाच तां भार्यां सुमनां धर्मवादिनीम्

Rồi ông lại nói với người vợ Sumanā, người thường thuyết lời về pháp (dharma).