Adhyaya 122

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति

Viṣṇu phán: Nói với các con rằng: “Kuñjala ấy là loài chim có đôi cánh là Dharma,” bậc đại trí liền im lặng, không nói thêm điều gì với họ nữa.

Verse 2

वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते

Ngồi dưới gốc cây đa, bậc nhị sinh tối thượng nói với Đại Śuka: “Ngài là ai—bậc thuyết giảng Dharma—mà lại du hành trong hình tướng chim?”

Verse 3

किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्

Ngài là chư thiên, hay Gandharva, hay Vidyādhara? Do lời nguyền của ai mà ngài sa vào kiếp sinh tội lỗi làm con vẹt này?

Verse 4

कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्

Hỡi Śuka, do nhân duyên nào mà ngài có tri kiến phi thường, vượt ngoài các căn như thế? Nó sinh từ đại phúc đức của ai, và là quả của khổ hạnh nào?

Verse 5

किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्

Hay vì sao ngài che giấu mình trong hình tướng này, hỡi bậc đại tâm? Ngài là ai—một Siddha hay một vị thần? Xin nói cho tôi nguyên do.

Verse 6

कुंजल उवाच । भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्

Kuṁjala nói: “Hỡi bậc thành tựu (Siddha), ta nhận ra ngài—dòng tộc và gotra cao quý của ngài. Ta cũng biết học lực và uy lực sinh từ khổ hạnh của ngài, nhờ đó ngài du hành khắp cõi đất.”

Verse 7

सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्

Hỡi vị Bà-la-môn, ta sẽ nói cho ông mọi điều. Xin chào đón, hỡi người giữ thiện nguyện. Hãy ngồi trên tòa ngồi linh thiêng này và nương tựa bóng mát dịu lành.

Verse 8

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः

Từ Đấng Vô Hiển (Avyakta) mà Brahmā hiển lộ; từ Ngài, Prajāpati được sinh ra. Và Bà-la-môn Bhṛgu—bậc nhị sinh—đầy đủ đức hạnh, ngang hàng với Brahmā.

Verse 9

भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि

Ngài có người con tên Bhārgava, bậc thấu triệt chân lý của mọi dharma và mọi mục đích thế gian (artha). Trong dòng dõi ấy, hỡi Bà-la-môn, chính ông là Cyavana lừng danh trên cõi đất.

Verse 10

नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

Ta chẳng phải thần linh, chẳng phải Gandharva, cũng chẳng phải Vidyādhara. Hỡi Bà-la-môn, ta sẽ nói ta là ai—hãy lắng nghe khi ta cất lời.

Verse 11

कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः

Trong dòng họ Kaśyapa đã sinh ra một vị Bà-la-môn tối thượng, bậc thấu hiểu chân nghĩa của Veda và Vedāṅga, và soi sáng sự hiểu đúng về mọi nghi lễ cùng bổn phận.

Verse 12

विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा

Ông nổi danh với tên Vidyādhara, đầy đủ dòng dõi cao quý, hạnh kiểm thanh lương và các đức hạnh. Này bậc Bà-la-môn, khi ấy ông rạng ngời bởi śrī (phúc lộc), bởi chánh hạnh và bởi khổ hạnh (tapas).

Verse 13

संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः

Vidyādhara ấy có ba người con trai. Ba người ấy chính là Vasuśarmā, Nāmaśarmā và Dharmaśarmā—đúng ba vị ấy.

Verse 14

तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः

Trong số họ, ta là Dharmaśarmā, người em út—không có đức hạnh. Anh ta là Vasuśarmā, tinh thông ý nghĩa của các Veda và các śāstra.

Verse 15

आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः

Ông đầy đủ chánh hạnh, lại thêm các đức tốt như học vấn. Nāmaśarmā vô cùng minh triết; và người kia cũng như vậy, còn dồi dào đức hạnh hơn.

Verse 16

अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा

Hỡi bậc tối thắng trong hàng người hiền, xin lắng nghe: chỉ riêng ta đã trở thành kẻ đại ngu. Này bậc Bà-la-môn, bao giờ ta mới đạt được bhāva và artha cát tường ấy—tinh túy tối thượng trong mọi tri thức?

Verse 17

न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्

Ta chẳng lắng nghe, cũng chẳng đến ngôi nhà vô song của bậc thầy; rồi phụ thân ta sẽ nghĩ về ta theo cách ấy.

Verse 18

धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः

‘Dharmaśarman’ quả là tên của con trai ta, nhưng rốt cuộc lại thành vô nghĩa. Dẫu sinh giữa cõi đất này, nó chẳng học rộng, cũng chẳng là kho tàng đức hạnh.

Verse 19

इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय

Suy nghĩ như vậy, người hiền đức ấy vô cùng sầu khổ, bảo ta: “Con ơi, hãy đến nhà thầy và chu toàn việc học cho đúng phép.”

Verse 20

एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्

Nghe lời chẳng lành từ phụ thân, ta thưa: “Cha ơi, con sẽ không đến nhà thầy; nơi ấy thật quá đỗi sầu khổ.”

Verse 21

यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम

Nơi nào luôn có đòn roi, có tiếng quát tháo cùng mày chau mặt sầm, nơi ấy đến cả cơm ăn cũng chẳng thấy—hỡi bậc hiền thiện tối thượng, hãy nghe sự vận hành của nghiệp.

Verse 22

दिवारात्रौ न निद्रास्ति नास्ति सुखस्य साधनम् । तस्माद्दुःखमयं तात न यास्ये गुरुमंदिरम्

Ngày đêm con chẳng ngủ được, cũng không có phương tiện nào để cầu được an lạc. Vì vậy, thưa cha kính yêu, bởi nơi ấy đầy sầu khổ, con sẽ không đến trú xứ của thầy.

Verse 23

विद्याकार्यं करिष्ये न क्रीडार्थमहमुत्सुकः । भोक्ष्ये स्वप्स्ये प्रसादात्ते करिष्ये क्रीडनं पितः

Con sẽ làm tròn bổn phận học hành; con không chỉ ham mê vui chơi. Nhờ ân huệ của cha, con sẽ ăn và ngủ, và thưa cha, con cũng sẽ vui chơi theo chừng mực.

Verse 24

डिंभैः सार्द्धं सुखेनापि दिवारात्रमतंद्रितः । मामुवाच स धर्मात्मा मूढं ज्ञात्वा सुदुःखितः

Dẫu sống an ổn giữa bọn trẻ nhỏ, ông vẫn không hề mỏi mệt ngày đêm. Biết con mê muội, bậc hiền nhân ấy—đau buồn sâu sắc—đã cất lời dạy bảo con.

Verse 25

विद्याधर उवाच । मा पुत्र साहसं कार्षीर्विद्यार्थमुद्यमं कुरु । विद्यया प्राप्यते सौख्यं यशः कीर्तिस्तथातुला

Vidyādhara nói: “Con ơi, chớ hành động liều lĩnh. Hãy chuyên cần nỗ lực vì việc học. Nhờ tri thức mà được an lạc, lại còn đạt danh tiếng và thanh danh vô song.”

Verse 26

ज्ञानं स्वर्गश्च मोक्षश्च तस्माद्विद्यां प्रसाधय । पूर्वं सुदुःखमूला तु पश्चाद्विद्या सुखप्रदा

Tri thức đem đến cõi trời và giải thoát; vì vậy hãy chuyên tâm vun bồi việc học. Ban đầu nó như bắt rễ từ gian khổ lớn, nhưng về sau, học vấn trở thành nguồn ban an lạc.

Verse 27

तस्मात्साधय पुत्र त्वं विद्यां गुरुगृहं व्रज । पितुर्वाक्यमकुर्वाणो अहमेवं दिनदिने

Vì vậy, hỡi con, hãy chuyên tâm tu học minh triết, đến nhà của bậc thầy. Nếu con không vâng lời cha, thì cha sẽ còn chịu khổ như thế, ngày qua ngày.

Verse 28

यत्रयत्र स्थितो नित्यमर्थहानिं करोम्यहम् । उपहासः कृतो लोकैर्ममविप्र प्रकुत्सनम्

Dù ở nơi nào, ta cũng luôn gây tổn thất tài sản. Người đời chế giễu ta, hỡi bà-la-môn, và khinh miệt ta.

Verse 29

मम लज्जा समुत्पन्ना जीवनाशकरी तदा । विद्यार्थमुद्यतो विप्र कं गुरुं प्रार्थयाम्यहम्

Bấy giờ trong ta dấy lên nỗi hổ thẹn, như thể có thể hủy diệt cả mạng sống. Hỡi bà-la-môn, khao khát học đạo, ta nên tìm và khẩn cầu vị thầy nào?

Verse 30

इति चिंतापरो जातो दुःखशोकसमाकुलः । कथं विद्यामहं जाने कथं विंदाम्यहं गुणान्

Vì thế, người ấy chìm trong ưu tư, bị sầu khổ và bi lụy vây phủ: “Làm sao ta biết được minh triết chân thật, và làm sao ta đạt được các đức hạnh?”

Verse 31

कथं मे जायते स्वर्गः कथं मोक्षं व्रजाम्यहम् । इत्येवं चिंतयन्विप्र वार्द्धक्यमगमं पुनः

“Làm sao ta đạt được cõi trời? Làm sao ta đi đến giải thoát (moksha)?”—hỡi bà-la-môn, cứ suy tư như vậy, người ấy lại trượt vào tuổi già lần nữa.

Verse 32

देवतायतने दुःखी उपविष्टस्त्वहं कदा । मद्भाग्यैः प्रेरितः कश्चित्सिद्ध एकः समागतः

Một lần, khi ta ngồi sầu muộn trong đền thờ thần linh, do phúc duyên của ta thúc đẩy, một vị hiền thánh đã chứng đắc (siddha) bèn đến nơi ấy.

Verse 33

निराश्रयो जिताहारः सदानंदस्तु निःस्पृहः । एकांतमास्थितो विप्र योगयुक्तो जितेंद्रियः

Không nương tựa vào chỗ dựa bên ngoài, tiết chế trong ăn uống, luôn an trụ trong hỷ lạc nội tâm và vô dục—hỡi brāhmaṇa—ngài ở nơi tịch tĩnh, chuyên tu yoga, và đã hàng phục các căn.

Verse 34

परब्रह्मणि संलीनो ज्ञानध्यानसमाधिमान् । तमहं संश्रितो विप्र ज्ञानरूपं महामतिम्

Hòa nhập trong Tối Thượng Phạm (Parabrahman), đầy đủ trí tuệ, thiền định và tam-muội—hỡi brāhmaṇa—ta đã nương tựa nơi bậc đại hồn ấy, người có bản thể chính là tri kiến.

Verse 35

अहं शुद्धेन भावेन भक्त्या नमितकंधरः । नमस्कृत्य महात्मानं पुरतस्तस्य संस्थितः

Với tâm ý thanh tịnh, ta cúi cổ trong lòng sùng kính; sau khi đảnh lễ vị đại hồn ấy, ta đứng trước mặt ngài.

Verse 36

दीनरूपो ह्यहं जातो मंदभाग्यस्तथा पुनः । तेनाहं पृच्छितो विप्र कस्माद्भवान्प्रशोचति

“Ta sinh ra trong cảnh khốn cùng, lại thêm phúc phần mỏng. Vì vậy, hỡi brāhmaṇa, ta hỏi ngài: cớ sao ngài sầu muộn?”

Verse 37

केनाभिप्रायभावेन दुःखमेव भुनक्ति वै । तेनेत्युक्तोस्मि विप्रेंद्र ज्ञानिना योगिना तदा

“Với ý hướng và tâm thái nội tại nào mà người ta quả thật chỉ thọ nhận khổ đau?”—khi ấy, hỡi bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, ta đã được một bậc trí tri và hành giả yoga hỏi như vậy.

Verse 38

सुमूढेन मया तस्य पूर्ववृत्तांतमेव हि । तमेवं श्रावितं सर्वं सर्वज्ञत्वं कथं व्रजेत्

Trong sự ngu muội tột cùng, ta chỉ thuật lại cho ngài chính câu chuyện trước kia của ngài. Đã khiến ngài nghe hết mọi điều như thế rồi, làm sao ngài còn có thể đạt đến nhất thiết trí?

Verse 39

एतदर्थं महादुःखी भवान्मम गतिः सदा । स चोवाच महात्मा मे सर्वं ज्ञानस्य कारणम्

Vì lẽ ấy ta vô cùng sầu khổ; ngài luôn là nơi nương tựa của ta. Và bậc Đại Tâm ấy đã nói với ta mọi điều—chính nhân duyên và nền tảng của tri kiến.