Shloka 98

Description of the Pilgrimage to the Sacred Tīrthas

Kurukṣetra-yātrā-krama

Devanagari script

उद्धृत्य स्वकुलं स्वर्गे कल्पांतं निवसेत्ततः । पवनस्य ह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् ॥ ९८ ॥

Transliteration

uddhṛtya svakulaṃ svarge kalpāṃtaṃ nivasettataḥ | pavanasya hrade snātvā dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram || 98 ||

Translation

Sau khi nâng đỡ và cứu độ dòng tộc của mình, người ấy an trú nơi cõi trời cho đến tận cùng một kiếp. Rồi tắm tại hồ của Pavana và chiêm bái thần Maheśvara—đó chính là quả báo đạt được.

Word by Word

• उद्धृत्य: having uplifted
• उद्धृत्य: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: उद्-हृ (धातु) + ल्यप्
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund/ल्यप्), ‘having lifted up/rescued’

• स्व-कुलम्: his own family/lineage
• स्व-कुलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (‘one’s own lineage’)

• स्वर्गे: in heaven
• स्वर्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• कल्प-अन्तम्: until the end of a kalpa
• कल्प-अन्तम्: Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (अव्ययीभाववत् कालावधि-अर्थे), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘end of a kalpa’)

• निवसेत्: would dwell
• निवसेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-वास् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), तस्मात्-आर्थे (‘thereafter/from there’)

• पवनस्य: of (the deity) Pavana/Wind
• पवनस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + त्वा
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having bathed’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having seen’

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• महेश्वरम्: Mahēśvara
• महेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narada (tirtha-mahatmya narration; traditional dialogue frame with Sanatkumara brothers in the Narada Purana)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Pavana-hrada (Pavana lake/tirtha)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It states the tirtha-mahatmya fruit: sacred bathing (snāna) at Pavana-hrada and darśana of Maheśvara generate merit so powerful that one uplifts one’s lineage and attains prolonged heavenly residence up to a kalpa’s end.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through embodied devotion—pilgrimage, ritual bathing, and darśana of the deity—where reverent encounter with Maheśvara is treated as spiritually transformative and merit-bestowing.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual practice (kalpa/ācāra in the broader Vedāṅga sense) is implied: proper tirtha-snana and darśana observances are presented as structured religious acts with specific results (phala).