Shloka 43

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

नारायणात्परं किंचिन्नेह पश्यामि मोहिनि । तेन व्याप्तमिदं सर्वं दृश्यादृश्यं चराचरम् ॥ ४३ ॥

Transliteration

nārāyaṇātparaṃ kiṃcinneha paśyāmi mohini | tena vyāptamidaṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyaṃ carācaram || 43 ||

Translation

Hỡi kẻ mê hoặc, nơi đây ta chẳng thấy điều gì cao hơn Nārāyaṇa. Bởi Ngài, toàn thể vũ trụ này được thấm nhuần—mọi điều hữu hình và vô hình, động và tĩnh.

Word by Word

• नारायणात्: from/than Nārāyaṇa
• नारायणात्: अपादान (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• परम्: higher/superior
• परम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण (comparative sense with ablative)

• किंचित्: anything
• किंचित्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किंचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; अनिश्चितार्थक

• इह: here/in this world
• इह: अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• मोहिनि: O enchantress/deluder
• मोहिनि: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन

• तेन: by him/thereby
• तेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• व्याप्तम्: pervaded
• व्याप्तम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √व्याप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम

• सर्वम्: all
• सर्वम्: सम्बन्ध (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनामवत्

• दृश्य-अदृश्यम्: visible and invisible
• दृश्य-अदृश्यम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृश्य + अदृश्य (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative) used adjectivally

• चर-अचरम्: moving and unmoving
• चर-अचरम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चर + अचर (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व used adjectivally

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narayana
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It asserts Nārāyaṇa’s unsurpassed supremacy and all-pervading presence, directing the seeker to see the entire cosmos—seen and unseen—as grounded in the Divine.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By declaring that nothing is higher than Nārāyaṇa and that all is pervaded by Him, the verse strengthens exclusive devotion (ananya-bhakti) and encourages constant remembrance through perceiving God everywhere.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; the practical takeaway is contemplative application—training perception to recognize the Lord’s sarva-vyāpti (all-pervasiveness) in daily life.