Shloka 4

Puruṣottama-māhātmya

The Greatness of Puruṣottama Kṣetra

Devanagari script

पुरुषोत्तमविष्णोस्तु क्षेत्रं मुक्तिविधायकम् । श्रूयते हि पुराणेषु वर्णितं मुनिभिर्द्विजैः ॥ ४ ॥

Transliteration

puruṣottamaviṣṇostu kṣetraṃ muktividhāyakam | śrūyate hi purāṇeṣu varṇitaṃ munibhirdvijaiḥ || 4 ||

Translation

Thánh địa của Puruṣottama Viṣṇu là nơi ban giải thoát. Quả thật, điều ấy được nghe trong các Purāṇa, được các bậc hiền triết và những vị “nhị sinh” uyên bác thuật lại.

Word by Word

• पुरुषोत्तमविष्णोः: of Puruṣottama Viṣṇu
• पुरुषोत्तमविष्णोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पुरुषोत्तम-विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (Genitive); कर्मधारय-समास (पुरुषोत्तमः विष्णुः)

• तु: but / indeed
• तु: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक

• क्षेत्रम्: the sacred place
• क्षेत्रम्: कर्ता (Kartā)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (Nominative)

• मुक्तिविधायकम्: granting liberation
• मुक्तिविधायकम्: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति-विधायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (Nominative); तत्पुरुष-समास (मुक्तिं विधत्ते इति)

• श्रूयते: is heard / is said
• श्रूयते: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (passive), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• पुराणेषु: in the Purāṇas
• पुराणेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, बहुवचन, सप्तमी (Locative)

• वर्णितम्: described
• वर्णितम्: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषण (Predicate/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर्णित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वर्ण् धातु, क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (Nominative); भूतकृदन्त (past passive participle)

• मुनिभिः: by sages
• मुनिभिः: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental)

• द्विजैः: by twice-born (Brahmins)
• द्विजैः: करण (Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental)

Speaker

Suta (narrating Purāṇic testimony about the Puruṣottama-kṣetra)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Puruṣottama
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It establishes Puruṣottama-Viṣṇu’s kṣetra as a mokṣa-prada tīrtha and grounds its greatness in Purāṇic authority, emphasizing that liberation is linked to Viṣṇu-centered sacred geography.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By calling the place “Puruṣottama-Viṣṇu’s kṣetra,” the verse implies that approaching Viṣṇu through pilgrimage, remembrance, and reverence at His holy seat is a bhakti-oriented means that culminates in mukti.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse highlights pramāṇa (authoritative sourcing) through Purāṇic tradition—how dharma and tīrtha-mahātmyas are validated by received testimony (śrūyate) from learned dvijas and munis, rather than a specific Vedāṅga technique.