Shloka 14

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Devanagari script

कर्म भूपाल शास्त्रोक्तं स्नेहद्वेषविवर्जितम् । तदलं परितापेन सत्यं पालय भूपते ॥ १४ ॥

Transliteration

karma bhūpāla śāstroktaṃ snehadveṣavivarjitam | tadalaṃ paritāpena satyaṃ pālaya bhūpate || 14 ||

Translation

Muôn tâu Đại vương, hãy làm các bổn phận do kinh điển dạy, không vướng ái luyến cũng không khởi oán ghét. Chớ tự hành hạ mình vì điều ấy; hỡi bậc chúa tể cõi đất, hãy gìn giữ chân thật.

Word by Word

• कर्म: duty; action
• कर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र उपदेश्य-विषय (topic/object)

• भूपाल: O king
• भूपाल: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूपाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन

• शास्त्रोक्तम्: enjoined in the scriptures
• शास्त्रोक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शास्त्र-उक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उक्त (क्त-प्रत्ययान्त past passive participle)

• स्नेहद्वेषविवर्जितम्: free from affection and hatred
• स्नेहद्वेषविवर्जितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नेह-द्वेष-विवर्जित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विवर्जित (क्त-प्रत्ययान्त), स्नेह-द्वेषयोः (dvandva) वर्जनयुक्त

• तत्: that (duty)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• अलम्: not (to be done) with; enough of
• अलम्: Nishedha (निषेध/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: निषेध/पर्याप्त्यर्थक-अव्यय (indeclinable meaning ‘enough; not with’)

• परितापेन: with anguish; with torment
• परितापेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: परिताप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/भाव (instrumental: with distress)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• पालय: protect; uphold
• पालय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• भूपते: O lord of the earth (king)
• भूपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

Speaker

Narada (teaching a king within Uttara-Bhaga’s dharma-oriented discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches śāstra-based action performed with inner neutrality—free from attachment and hatred—while making satya (truth) the king’s primary vow and protection.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By urging duty without personal likes and dislikes, it cultivates purity of heart (śuddhi) that supports steady devotion; truthfulness and even-minded action become foundations for sincere bhakti.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse emphasizes śāstra-pramāṇa (scriptural authority) as the practical rule for conduct—aligning action with dharma rather than emotion—though no specific Vedanga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is directly discussed.