Shloka 1

Dharmāṅgada’s Discourse (Dharmāṅgadopadeśa) in the Mohinī Episode

Devanagari script

वसिष्ठ उवाच । संध्यावली ततः पादौ भर्तुः संगृह्य भूपते । उवाच वचनं देवी धर्मां गदविनाशनम् ॥ १ ॥

Transliteration

vasiṣṭha uvāca | saṃdhyāvalī tataḥ pādau bhartuḥ saṃgṛhya bhūpate | uvāca vacanaṃ devī dharmāṃ gadavināśanam || 1 ||

Translation

Vasiṣṭha nói: Bấy giờ, Sandhyāvalī, tâu Đại vương, ôm lấy đôi chân của phu quân, và vị nữ thần ấy thốt lời chánh pháp, xua tan sầu khổ và não phiền.

Word by Word

• वसिष्ठः: Vasiṣṭha
• वसिष्ठः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• संध्यावली: Saṃdhyāvalī
• संध्यावली: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: संध्यावली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक क्रियाविशेषण (then/thereupon)

• पादौ: (two) feet
• पादौ: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), द्विवचन (Dual)

• भर्तुः: of (her) husband
• भर्तुः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• संगृह्य: having held
• संगृह्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम् + √ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having grasped/held)

• भूपते: O king
• भूपते: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Kriyā/Predicate)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• वचनम्: words, speech
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• देवी: the goddess/lady
• देवी: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• धर्माम्: righteousness / righteous (speech)
• धर्माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); (पाठान्तर/अर्थतः) 'धर्म्यां' इव—धर्मयुक्ताम् (righteous)

• गद-विनाशनम्: disease-destroying
• गद-विनाशनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: गद (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुष-समास (destroyer/remover of disease); विशेषण of वचनम्

Speaker

Vasiṣṭha

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• Sandhyāvalī

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharmic humility—clasping the feet of one’s spouse/elder as a gesture of reverence—and the power of righteous speech to remove mental suffering and restore harmony.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not explicitly naming Viṣṇu-bhakti, it models a core bhakti virtue: surrender expressed through humility and respectful conduct, which purifies the heart and prepares one for higher devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse chiefly teaches dharma-nīti (ethical conduct) rather than a specific Vedāṅga; practically, it emphasizes disciplined speech (vāṅ-niyama) and respectful ritual etiquette (ācāra) as foundations of religious life.