Shloka 66

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

न सत्याच्चालये देवि पतिं रुक्मांगदाभिधम् । सत्तयमेव मनुष्याणां गतिदं परिकीर्तितम् ॥ ६६ ॥

Transliteration

na satyāccālaye devi patiṃ rukmāṃgadābhidham | sattayameva manuṣyāṇāṃ gatidaṃ parikīrtitam || 66 ||

Translation

“Hỡi Nữ Thần, vì người chồng mang danh Rukmāṅgada, ta cũng không rời bỏ chân thật. Chỉ có Chân Lý mới được tuyên xưng là đấng ban cho đích đến tối thượng của loài người.”

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• सत्यात्: from truth
• सत्यात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; अपादानार्थे (from truth)

• चालये: I deviate/move
• चालये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, उत्तमपुरुष, एकवचन; causative sense possible by context 'to move away'

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• रुक्माङ्गद-अभिधम्: named Rukmāṅgada
• रुक्माङ्गद-अभिधम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुक्माङ्गद (प्रातिपदिक) + अभिध (कृदन्त/प्रातिपदिक; √धा/धा? here 'named' as adjective)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (रुक्माङ्गद इति अभिधः = named 'Rukmāṅgada')

• सत्य-यम्: the restraint/discipline of truth
• सत्य-यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; तत्पुरुषः (सत्यस्य यमः/यमः इव नियमः)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis: 'indeed/only')

• मनुष्याणाम्: of humans
• मनुष्याणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन

• गति-दम्: bestowing liberation/destination
• गति-दम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गति (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक; from √दा 'giver')
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (गतिं ददाति इति)

• परिकीर्तितम्: is proclaimed
• परिकीर्तितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+कीर्त् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे 'is proclaimed'

Speaker

A devoted wife (pativratā) addressing Devī within the Rukmāṅgada narrative

Vrata Kalpa

Vrata: Satya-vrata (implicit; vow of truthfulness, not named as a calendrical vrata here)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Devī
• Rukmāṅgada
• Satya (Truth)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It elevates satya (truthfulness) as a supreme dharma that leads to the highest gati (spiritual destination), even above personal ties and emotional dependence.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By showing unwavering adherence to dharma as an expression of inner surrender; such steadfastness supports pure bhakti by removing compromise and self-interest from one’s spiritual life.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily dharma-nīti rather than a specific Vedāṅga: the practical discipline is satya-vrata (a vow of truthfulness), a core ethical foundation that supports all ritual and devotional observances.