Shloka 46

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

वृद्धब्राह्मणरूपेण विरोचनगृहं ययौ । द्विजपूजनकाले तु संप्राप्तः कार्यसाधकः ॥ ४६ ॥

Transliteration

vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa virocanagṛhaṃ yayau | dvijapūjanakāle tu saṃprāptaḥ kāryasādhakaḥ || 46 ||

Translation

Ngài hóa thân thành một brāhmaṇa già, đến nhà Virocana. Đúng vào lúc đang cử hành lễ tôn kính các dvija (bậc “sinh hai lần”), bậc thành tựu mục đích ấy đã tới nơi.

Word by Word

• वृद्ध-ब्राह्मण-रूपेण: in the form of an old brāhmaṇa
• वृद्ध-ब्राह्मण-रूपेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वृद्ध (प्रातिपदिक) + ब्राह्मण (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—वृद्धस्य ब्राह्मणस्य रूपम् (षष्ठी-तत्पुरुष) / वृद्धब्राह्मणरूपम्; तृतीया = instrumental of guise

• विरोचन-गृहम्: Virocana’s house
• विरोचन-गृहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विरोचन (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—विरोचनस्य गृहः

• ययौ: he went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• द्विज-पूजन-काले: at the time of worship of the twice-born
• द्विज-पूजन-काले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + पूजन (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः—द्विजानां पूजनस्य कालः

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे

• संप्राप्तः: having arrived
• संप्राप्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• कार्य-साधकः: the accomplisher of the task
• कार्य-साधकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक) + साधक (साध् धातु, ण्वुल्/कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः—कार्यं साधयति इति

Speaker

Narada (narrating to the Sanatkumara brothers, contextual narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Virocana
• Dvijas (twice-born Brahmanas)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights dharmic discernment: approaching a righteous setting (dvija-pūjana) and choosing an auspicious moment, implying that sacred contexts and proper timing support the fulfillment of a rightful purpose.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not directly preaching bhakti, it frames devotion through reverence—honoring the dvijas is treated as a sacred act aligned with bhakti-oriented dharma, where service and respect in ritual settings cultivate spiritual merit.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse implicitly stresses kalā (proper timing) in ritual action—an applied principle associated with Vedic ritual discipline (kalpa) and the importance of performing pūjā at the appropriate occasion.