Shloka 40

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

जगत्कर्त्रे जगद्भर्त्रे जगद्धात्रेंऽतकाय च । मोहिने क्षोभिने कामरूपिणेऽजाय सूरिणे ॥ ४० ॥

Transliteration

jagatkartre jagadbhartre jagaddhātreṃ'takāya ca | mohine kṣobhine kāmarūpiṇe'jāya sūriṇe || 40 ||

Translation

Kính lễ Đấng tạo dựng vũ trụ, Đấng duy trì vũ trụ, Đấng nâng đỡ vũ trụ, và cũng là sự kết thúc của nó; kính lễ Đấng mê hoặc, Đấng khuấy động, Đấng tùy ý hiện mọi hình tướng, Đấng Vô Sinh (Aja), Đấng trí tuệ.

Word by Word

• जगत्-कर्त्रे: to the maker of the world
• जगत्-कर्त्रे: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः कर्ता)

• जगत्-भर्त्रे: to the sustainer of the world
• जगत्-भर्त्रे: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः भर्ता)

• जगत्-धात्रे: to the supporter/ordainer of the world
• जगत्-धात्रे: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + धातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः धाता/विधाता)

• अन्तकाय: to the ender (death)
• अन्तकाय: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात — conjunction/particle

• मोहिने: to the deluder/enchanter
• मोहिने: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: मोहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; इन्-प्रत्ययान्त

• क्षोभिने: to the agitator
• क्षोभिने: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: क्षोभिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; इन्-प्रत्ययान्त

• काम-रूपिणे: to the one who assumes forms at will
• काम-रूपिणे: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष (कामस्य रूपम् यस्य)

• अजाय: to the unborn
• अजाय: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular

• सूरिणे: to the wise one
• सूरिणे: सम्प्रदान (Dative/Recipient)
• Type: Noun
• Root: सूरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन — Masculine, Dative (4th), Singular; इ-प्रातिपदिक

Speaker

Narada (hymnic praise within the narrative frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents Vishnu as the complete Lord of cosmic functions—creation, sustenance, support, and dissolution—while also affirming His transcendence as the Unborn, approached through devotional praise (stuti).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed here through nāma-stuti: remembering and reciting the Lord’s attributes (creator, sustainer, ender, māyā-controller) to cultivate surrender and single-pointed devotion to Vishnu.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Primarily Vyākaraṇa/lexical precision in epithets (kartṛ, bhartṛ, dhātṛ, antaka) and the doctrinal use of māyā-terms (mohin, kṣobhin) for conveying cosmology; no specific ritual or astrology instruction is stated in this verse.