Shloka 3

Mohinī-ākhyāna: The Trial of Ekādaśī and the King’s Satya-saṅkalpa

Devanagari script

न कृतः शास्त्रदृष्ट्या तु स्वबुद्ध्यैव प्रकल्पितः । साग्रीनां प्राशनं प्रोक्तमुभयोः संध्ययोः किल ॥ ३ ॥

Transliteration

na kṛtaḥ śāstradṛṣṭyā tu svabuddhyaiva prakalpitaḥ | sāgrīnāṃ prāśanaṃ proktamubhayoḥ saṃdhyayoḥ kila || 3 ||

Translation

Điều ấy không được thiết lập theo thẩm quyền kinh điển, mà chỉ do ý riêng mà đặt ra. Tuy vậy, việc dùng sāgrī lại được nói là thực hiện vào cả hai thời điểm giao nhau của saṃdhyā: lúc rạng đông và lúc hoàng hôn.

Word by Word

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• कृतः: made/done
• कृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: कर्तरि क्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; (understood with शपथः)

• शास्त्रदृष्ट्या: by scriptural view/authority
• शास्त्रदृष्ट्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र + दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; तृतीया-हेतौ/करणे; षष्ठी-तत्पुरुषः (शास्त्रस्य दृष्टिः)

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अनन्तरार्थक निपात (but)

• स्वबुद्ध्या: by one’s own intellect
• स्वबुद्ध्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; कर्मधारयः (स्वा बुद्धिः)

• एव: only/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (only/indeed)

• प्रकल्पितः: devised/contrived
• प्रकल्पितः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कल्प् (धातु)
• Form: कर्मणि क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; ‘fabricated/arranged’

• साग्रीनाम्: of ‘sāgrī’ (a specified kind of intake/food)
• साग्रीनाम्: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स + अग्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; ‘with (food) at the front/beginning’—contextual term for a kind of intake; compound analysis uncertain

• प्राशनम्: eating/consumption
• प्राशनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्र + अश् (धातु)
• Form: ल्युट्-प्रत्ययान्त (action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• प्रोक्तम्: is stated/declared
• प्रोक्तम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: कर्मणि क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; agrees with प्राशनम्

• उभयोः: of both
• उभयोः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन; qualifies संध्ययोः

• संध्ययोः: of the two twilight times (morning & evening)
• संध्ययोः: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), द्विवचन

• किल: indeed/it is said
• किल: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle), reportative/emphatic

Speaker

Narada (in dialogue context with Sanatkumara tradition; instructional narration)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: raudra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse emphasizes śāstra-pramāṇa—spiritual practice should be grounded in scriptural authority rather than self-invented customs, especially around sacred daily junction-times (sandhyā).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By insisting on scripturally aligned conduct at sandhyā, it indirectly supports disciplined devotion: bhakti is strengthened when worship and daily observances follow authentic injunctions rather than personal whim.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It points to the principle of ritual correctness—an application of Kalpa (Vedāṅga dealing with rites) and the broader idea of pramāṇa (valid means of knowledge) in determining proper daily observances.