Shloka 77

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

पतिव्रतानां राजेंद्र न युक्तं समुपोषणम् । एतन्मे गौतमः प्राह स्थिताया मंदराचले ॥ ७७ ॥

Transliteration

pativratānāṃ rājeṃdra na yuktaṃ samupoṣaṇam | etanme gautamaḥ prāha sthitāyā maṃdarācale || 77 ||

Translation

Tâu Đại vương, đối với những người vợ tiết hạnh một lòng với chồng (pativratā), không thích hợp để thực hành nhịn ăn hoàn toàn. Điều ấy chính Gautama đã nói với tôi khi tôi đang lưu trú trên núi Mandara.

Word by Word

• पति-व्रतानाम्: of devoted wives (faithful to husbands)
• पति-व्रतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (पत्यौ व्रतं यस्याः) → पतिव्रता

• राजेन्द्र: O king
• राजेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• युक्तम्: proper
• युक्तम्: Kriya-visheshana (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त from √युज्

• समुपोषणम्: complete fasting
• समुपोषणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम्-उपोषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this (statement)
• एतत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मे: to me / of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; enclitic pronoun

• गौतमः: Gautama
• गौतमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौतम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राह: said/told
• प्राह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आह्/अह् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्थितायाः: of (her) who was staying
• स्थितायाः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; क्त (past participle) from √स्था; ‘स्थिताया’ (of her who was staying)

• मन्दर-अचले: on Mount Mandara
• मन्दर-अचले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्दर (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (मन्दरः अचलः) → मंदराचल

Speaker

Narrator (Purana dialogue voice) recounting a teaching attributed to Sage Gautama, addressed to a king

Vrata Kalpa

Vrata: none (general upavasa guidance)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Gautama
• Mandara (Mandaracala)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse frames vrata (vow) practice under dharma: austerity must be appropriate to one’s role and obligations, and for pativratā women a total fast is presented as generally unsuitable.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

It implies that devotion is not only severe austerity; bhakti aligned with dharma emphasizes steadiness, service, and regulated observances rather than extremes that could disrupt household duties.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline (kalpa-style niyama) is implied: rules of upavāsa/vrata are context-sensitive, and one should follow authoritative instruction (ācārya-vākya) rather than adopt indiscriminate fasting.