Shloka 17

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

अस्या न विप्रियं कार्यं सर्वथा वरवर्णिनि । मामकं व्रतमाधत्स्व कृच्छ्राख्यं कायशोषकम् ॥ १७ ॥

Transliteration

asyā na vipriyaṃ kāryaṃ sarvathā varavarṇini | māmakaṃ vratamādhatsva kṛcchrākhyaṃ kāyaśoṣakam || 17 ||

Translation

Hỡi người nữ da sắc thanh nhã, chớ làm điều gì khiến nàng ấy phiền lòng, dù là nhỏ nhất. Trái lại, hãy thọ trì lời nguyện của ta gọi là Kṛcchra—một khổ hạnh làm thân thể hao gầy.

Word by Word

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• विप्रियम्: anything displeasing
• विप्रियम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; ‘unpleasant thing’

• कार्यम्: should be done
• कार्यम्: Kriya (क्रिया/Predicative obligation)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कार्य (प्रातिपदिक; कृत्य/gerundive sense)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation adjective), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (to be done)

• सर्वथा: in every way, at all
• सर्वथा: Adhikarana (अधिकरण/Modal adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• वरवर्णिनि: O fair-complexioned one
• वरवर्णिनि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरवर्णिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘वरा वर्णिनी’ = of excellent complexion

• मामकम्: my
• मामकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मामक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying vrataṃ)

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आधत्स्व: undertake, adopt
• आधत्स्व: Kriya (क्रिया/Imperative)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) [आ + धा]
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद; ‘undertake/assume!’

• कृच्छ्राख्यम्: called ‘Kṛcchra’
• कृच्छ्राख्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृच्छ्र + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ‘कृच्छ्र-आख्य’ = named ‘Kṛcchra’ (qualifying vrataṃ)

• कायशोषकम्: body-emaciating
• कायशोषकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काय + शोषक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: ‘कायस्य शोषकः’ = causing bodily emaciation

Speaker

A male teacher/authority figure instructing a woman (contextual speaker not explicitly identifiable from this single verse)

Vrata Kalpa

Vrata: Kṛcchra (austerity/penance-vrata)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links ethical restraint (not causing displeasure or harm) with expiatory discipline, prescribing the Kṛcchra vow as a purifying austerity when correction and restraint are required.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not directly naming a deity, it supports bhakti-oriented purity by emphasizing self-control and disciplined observance (vrata), which traditionally prepare the mind for steady devotion and worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Kalpa/Smārta ritual knowledge: the use of regulated vows (vratas) like Kṛcchra as structured prāyaścitta (expiation) within dharma practice.