Shloka 15

The Discourse of Rukmāṅgada

Prabodhinī Ekādaśī, Kārtika-vrata, and Satya-dharma

Devanagari script

सोऽहं तृप्तिमनुप्राप्तः कामभोगात्पुनः पुनः । ज्ञातोऽयं कार्तिको मासः सर्वपापक्षयंकरः ॥ १५ ॥

Transliteration

so'haṃ tṛptimanuprāptaḥ kāmabhogātpunaḥ punaḥ | jñāto'yaṃ kārtiko māsaḥ sarvapāpakṣayaṃkaraḥ || 15 ||

Translation

Ta đã hết lần này đến lần khác tìm sự thỏa mãn trong những hưởng lạc của dục vọng, và chỉ đạt được một niềm mãn nguyện thoáng qua. Nhưng nay ta đã hiểu: tháng Kārtika chính là tháng có năng lực tiêu trừ mọi tội lỗi.

Word by Word

• सः: that (I)
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तृप्तिम्: satisfaction
• तृप्तिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• अनुप्राप्तः: has attained
• अनुप्राप्तः: Kriya (क्रिया/Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: अनु + प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-प्रयोग

• कामभोगात्: from sensual enjoyment
• कामभोगात्: Apadana (अपादान/Ablative source)
• Type: Noun
• Root: काम + भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (enjoyment of desire)

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (अधिकरण/Iterative adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पुनः: again
• पुनः: Adhikarana (अधिकरण/Iterative adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• ज्ञातः: is known/realized
• ज्ञातः: Kriya (क्रिया/Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive: ‘is known/realized’)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कार्तिकः: Kārtika
• कार्तिकः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying māsaḥ)

• मासः: month
• मासः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वपापक्षयङ्करः: causing the destruction of all sins
• सर्वपापक्षयङ्करः: Visheshana (विशेषण/Predicate adjective of māsaḥ)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + क्षय + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: (सर्वपापस्य क्षयः) + करः = ‘causing destruction of all sins’

Speaker

Narada (in dialogue context with the Sanatkumāra tradition; exact speaker in this verse is presented as a first-person narrator within the Māhātmya)

Vrata Kalpa

Vrata: Kārtika observance (month-long Kārtika-vrata implied by māhātmya)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Kārtika (month)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It contrasts temporary satisfaction from sense-enjoyment with the lasting spiritual purification attributed to Kārtika, declaring Kārtika-māsa as a powerful period for sarva-pāpa-kṣaya (destruction of sins).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By implying that true transformation comes not from repeated indulgence but from sacred time and devotional observances associated with Kārtika—typically centered on Hari/Vishnu worship, vows (vrata), and purity of conduct.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalā (sacred timekeeping) and Jyotiṣa-informed month observance are implicit: recognizing Kārtika as a spiritually potent māsa guides when to perform vratas, dāna, and pūjā for maximum purificatory merit.