Shloka 46

Kārtika-Māhātmya

The Greatness of Kārtika

Devanagari script

यद्वा दशाहं पक्षं वा मासं वा वरवर्णिनि । क्षपयित्वा नरो याति स विष्णोः परमं पदम् ॥ ४६ ॥

Transliteration

yadvā daśāhaṃ pakṣaṃ vā māsaṃ vā varavarṇini | kṣapayitvā naro yāti sa viṣṇoḥ paramaṃ padam || 46 ||

Translation

Hoặc nữa, hỡi phu nhân dung sắc thanh nhã, người nào giữ kỷ luật ấy mười ngày, hoặc nửa tháng, hoặc trọn một tháng, thì sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng của đức Viṣṇu.

Word by Word

• यद्: or else
• यद्: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/निपात-प्रयोग (yad- as particle in yadvā = ‘or else’)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• दश-अहम्: ten days
• दश-अहम्: कर्म (Karma/Object; duration)
• Type: Noun
• Root: दश + अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (दश अहानि = ten days; duration)

• पक्षम्: a fortnight
• पक्षम्: कर्म (Karma/Object; duration)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; काल-परिमाण (a fortnight)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• मासम्: a month
• मासम्: कर्म (Karma/Object; duration)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; काल-परिमाण (a month)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

• वर-वर्णिनि: O fair-complexioned lady
• वर-वर्णिनि: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
• Type: Noun
• Root: वर + वर्णिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय-समास (वरः वर्णः यस्याः)

• क्षपयित्वा: having passed (that time)
• क्षपयित्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: √क्षप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having spent/passed (time)’

• नरः: a man
• नरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• याति: goes/attains
• याति: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अन्वय-निर्देशक (he)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying पदम्)

• पदम्: abode/state
• पदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narada (teaching/instructional narration within Uttara-Bhaga)

Vrata Kalpa

Vrata: Kārttika-vrata (duration-based observance)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that sincere, time-bound observance of a vow or religious discipline—whether for ten days, a fortnight, or a month—can culminate in the highest spiritual goal: reaching Viṣṇu’s supreme abode.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

The verse frames liberation as accessible through devoted practice sustained over a defined period, implying that steadfast bhakti expressed through vrata (disciplined worship, restraint, and remembrance of Viṣṇu) bears direct mokṣa-oriented fruit.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It implicitly relies on calendrical/time-reckoning conventions used in Jyotiṣa Vedāṅga—units like daśāha (ten-day period), pakṣa (fortnight), and māsa (month)—for correctly timing and completing vrata observances.