Shloka 44

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Devanagari script

कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥

Transliteration

kasminsthāne tviyaṃ prāptā sūryāyutasamaprabhā | manye nirvedamāpanna imāṃ sṛṣṭvā prajāpatiḥ || 44 ||

Translation

Ôi đấng rực sáng, quang huy sánh mười ngàn mặt trời—ngài đã đến nơi nào? Con nghĩ rằng Prajāpati (Đấng Tạo Hóa), sau khi tạo dựng thế gian này, đã rơi vào tâm ly tham, chán lìa.

Word by Word

• कस्मिन्: in which?
• कस्मिन्: Prashna (प्रश्न/Interrogative)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-प्रयोग, सप्तमी, एकवचन; प्रश्नवाचक

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तु: indeed/then
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• इयम्: this (she/this one)
• इयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• प्राप्ता: arrived
• प्राप्ता: Kriya (क्रिया/Predicative)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु) + क्त → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has come/arrived’

• सूर्य-अयुत-सम-प्रभा: having radiance equal to ten-thousand suns
• सूर्य-अयुत-सम-प्रभा: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक) + अयुत (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक) + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: समास-समूह: ‘सूर्यायुतसमप्रभा’ = ‘सूर्याणाम् अयुतस्य समा प्रभा यस्याः’ (brightness equal to ten-thousand suns); बहुपद-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मन्ये: I think
• मन्ये: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद

• निर्वेदम्: disgust, despondency
• निर्वेदम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: निर्वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आपन्नः: having fallen into (it)
• आपन्नः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Verb
• Root: आ+पद् (धातु) + क्त → आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having fallen into/attained’

• इमाम्: this (her/this one)
• इमाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• सृष्ट्वा: having created
• सृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सृज् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल

• प्रजापतिः: Prajāpati (lord of creatures)
• प्रजापतिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ‘प्रजानां पतिः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narada (addressing a radiant divine lady/deity within the tirtha-mahatmya narrative)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Prajapati
• Surya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It contrasts overwhelming divine radiance with the Creator’s possible nirveda (dispassion), hinting that even cosmic creation is ultimately secondary to spiritual detachment and higher truth.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By implying the insufficiency of mere creation and splendor, it nudges the listener toward seeking the transcendent—an inner turning that, in the Purāṇic framework, matures into devotion to the Supreme beyond worldly manifestation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No direct Vedāṅga instruction is given; the verse is primarily narrative and philosophical, using cosmological vocabulary (Prajāpati, sṛṣṭi) rather than technical disciplines like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.