Shloka 50

Rukmāṅgada–Vāmadeva Saṃvāda: Ahimsa, Hunting, and the Fruit of Dvādaśī-Bhakti

Devanagari script

त्रैलोक्यसुन्दरी भार्या मम केन सुकर्मणा । या विलोकयते दृष्ट्या मां सदा मन्मथाधिकम् ॥ ५० ॥

Transliteration

trailokyasundarī bhāryā mama kena sukarmaṇā | yā vilokayate dṛṣṭyā māṃ sadā manmathādhikam || 50 ||

Translation

Do công đức nào của trẫm mà trẫm được một người vợ là vẻ đẹp của ba cõi—nàng luôn nhìn trẫm bằng ánh mắt xem trẫm còn quyến rũ hơn cả Manmatha, thần ái tình?

Word by Word

• त्रैलोक्यसुन्दरी: the beauty of the three worlds (a woman)
• त्रैलोक्यसुन्दरी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्मधारयः—‘त्रैलोक्ये सुन्दरी’/‘त्रैलोक्यस्य सुन्दरी’ (the beauty of the three worlds)

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th case), एकवचन

• केन: by what (means)
• केन: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; interrogative

• सुकर्मणा: by a good deed
• सुकर्मणा: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; कर्मधारयः—‘सु कर्म’ (good deed)

• या: who
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; relative pronoun referring to ‘भार्या’

• विलोकयते: looks at
• विलोकयते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-लोक् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• दृष्ट्या: with (her) gaze
• दृष्ट्या: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: दृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb)

• मन्मथाधिकम्: more (charming) than Manmatha
• मन्मथाधिकम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्मथ (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; ‘मन्मथात् अधिकः’ (comparative sense; tatpuruṣa) qualifying ‘माम्’

Speaker

Unspecified (a male narrator/character within the Adhyaya’s narrative voice)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Manmatha (Kamadeva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

The verse frames marital blessing as the fruit of prior merit (sukarma), encouraging gratitude and a dharmic view of relationships as outcomes of karma rather than mere chance.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not explicitly naming a deity, it cultivates bhakti-adjacent virtues—humility, thankfulness, and recognition of unseen moral causality—attitudes that support devotional life and dharmic conduct.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyakarana, Jyotisha, or Kalpa) is taught directly; the practical takeaway is ethical causality—good actions (punya/sukarma) are presented as producing auspicious life circumstances.