Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 83

Rādhā-sambaddha-mantra-vyākhyā

Rādhā-Related Mantras Explained

Devanagari script

शेषं तद्वलये न्यस्य हृद्दृक्छ्रोत्रे नसोर्द्वयोः । त्वचि ध्वजे च पायौ च पादयो रर्णकान्न्यसेत् ॥ ८३ ॥

Transliteration

śeṣaṃ tadvalaye nyasya hṛddṛkchrotre nasordvayoḥ | tvaci dhvaje ca pāyau ca pādayo rarṇakānnyaset || 83 ||

Translation

Đặt phần còn lại vào ngón áp út, rồi thực hiện nyāsa nơi tim, mắt, tai và hai lỗ mũi. Lại nữa, hãy an trí các âm tiết đã định nơi da, nơi kỳ hiệu (dhvaja), nơi hậu môn và nơi hai bàn chân.

Word by Word

• शेषम्: the remainder
• शेषम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'the remainder'

• तत्-वलये: in that ring/bracelet
• तत्-वलये: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (its ring/bracelet) used locatively

• न्यस्य: having placed
• न्यस्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नि + √अस्/न्यस् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/absolutive), अर्थे 'स्थापयित्वा' (having placed)

• हृत्-दृक्-श्रोत्रे: in the heart, eye, and ear (regions)
• हृत्-दृक्-श्रोत्रे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृत् (प्रातिपदिक) + दृक् (प्रातिपदिक) + श्रोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्वसमासः (heart and eye and ear) with dual as collective locus

• नसोः: of the two nostrils
• नसोः: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नासिका/नास (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन (dual form); here with द्वयोः → genitive dual

• द्वयोः: of the two
• द्वयोः: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; numeral 'two'

• त्वचि: in/on the skin
• त्वचि: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• ध्वजे: in/on the banner/flag
• ध्वजे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• पायौ: in the anus
• पायौ: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Vedic/variant locative) or सप्तमी/द्वितीया?; intended locative 'in the anus'

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• पादयोः: in the two feet
• पादयोः: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी/षष्ठी, द्विवचन; here locative dual

• रर्णकान्: rarnakas (specific placements/marks)
• रर्णकान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रर्णक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; rare/technical term (context: nyāsa placements)

• न्यसेत्: should place
• न्यसेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + √अस्/न्यस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada a technical ritual procedure)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches nyāsa—sacralizing the practitioner’s body by assigning mantra-syllables to specific limbs and sense-centers, turning the body into a fit locus for worship and focused meditation.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By prescribing a disciplined, embodied form of worship: devotion is expressed through careful mantra-placement and reverent attention to the heart and senses, so the devotee’s perception and action become aligned with the chosen deity’s remembrance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual-technical know-how—mantra-nyāsa/anga-vinyāsa (a procedural application of sacred sound to bodily loci), reflecting the applied side of Vedic practice used in pūjā and mantra-sādhana.