Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 15

Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa

Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā

Devanagari script

संमोहनी च बाणानां देवताः पञ्च कीर्तिताः । तार्तीयवाग्मध्यगेन कामेन स्यात्षडंगकम् ॥ १५ ॥

Transliteration

saṃmohanī ca bāṇānāṃ devatāḥ pañca kīrtitāḥ | tārtīyavāgmadhyagena kāmena syātṣaḍaṃgakam || 15 ||

Translation

Năm vị thần chủ quản các mũi tên (của Kāma) được tuyên thuyết—trong đó có Saṁmohanī, năng lực gây mê hoặc. Và khi an vị Kāma như “đấng vận hành trong trung ngôn”, tức tầng thứ ba của lời nói, thì pháp này trở thành sáu chi phần.

Word by Word

• संमोहनी: Saṃmohanī
• संमोहनी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संमोहनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• बाणानाम्: of the arrows
• बाणानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

• देवताः: deities
• देवताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्तृ/उद्देश्य-निर्देश

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय-रूप संख्या; विशेषण (qualifies ‘देवताः’)

• कीर्तिताः: are proclaimed
• कीर्तिताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु) + त (कृत्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि प्रयोग: ‘are declared’

• तृतीय-वाक्-मध्यगेन: with the one placed in the middle of the third (vowel/‘vāk’)
• तृतीय-वाक्-मध्यगेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय + वाक् + मध्यग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrumental): ‘by/with the one placed in the middle of the third (vāk)’

• कामेन: with Kāma
• कामेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/सह (instrumental)

• स्यात्: would be/should be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• षडङ्गकम्: a sixfold (six-limbed) set
• षडङ्गकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: षट् + अङ्गक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘six-limbed set’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Kama
• Sammohani

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames desire (Kāma) as a structured force governed by specific presiding powers, and links it to the doctrine of vāk (speech) so that the teaching is understood as a complete, six-part technical system rather than mere emotion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it warns that enchantment/delusion (Saṁmohanī) operates through subtle channels like speech and intention; a bhakta counters this by disciplining mind and speech and redirecting desire toward Viṣṇu-centered devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Mantra-vidyā language theory: the idea of graded speech (tārtīya-vāk and ‘middle’ operation) used to classify and apply teachings systematically as a ṣaḍaṅga (six-limbed) framework.