Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 13

Hanūmaccarita

The Account of Hanumān

Devanagari script

धनुर्विभज्य समिति लब्धवान्मानिनोऽस्य च । ततो मार्गे भृगुपतेर्दर्प्पमूढं चिरं स्मयन् ॥ १३ ॥

Transliteration

dhanurvibhajya samiti labdhavānmānino'sya ca | tato mārge bhṛgupaterdarppamūḍhaṃ ciraṃ smayan || 13 ||

Translation

Sau khi đo đạc và phân định cây cung trong hội chúng, ngài cũng giành được người kiêu mạn ấy giữa pháp hội. Rồi trên đường đi, ngài lâu dài chế giễu vị chủ tể dòng Bhṛgu, kẻ tâm trí mờ lạc vì ngã mạn.

Word by Word

• धनुः: the bow
• धनुः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (acc. sg.)

• विभज्य: having broken
• विभज्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+भज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘विभज्य/भङ्क्त्वा’ (having broken/divided)

• समिति: in the assembly
• समिति: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: समिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (loc. sg.; ‘in the assembly’)

• लब्धवान्: having obtained
• लब्धवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्तवत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (past active participle; ‘having obtained’)

• मानिनः: of the proud (one)
• मानिनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (gen. sg.; ‘of the proud one’)

• अस्य: of him/this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन (gen. sg.; ‘of this/his’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• ततः: then
• ततः: Apadana (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रमवाचक (thereafter)

• मार्गे: on the way
• मार्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (loc. sg.)

• भृगुपतेः: of Bhṛgupati (Paraśurāma)
• भृगुपतेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: भृगुपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (gen. sg.; ‘of Bhṛgu’s lord’ = Paraśurāma)

• दर्पमूढम्: one deluded by pride
• दर्पमूढम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दर्प + मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (दर्पेण मूढः = deluded by pride)

• चिरम्: for long
• चिरम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, कालपरिमाणवाचक (for a long time)

• स्मयन्: smiling
• स्मयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्मि (धातु)
• Form: वर्तमान कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (present active participle; ‘smiling’)

Speaker

Narada (narrating within the Purva Bhaga dialogue framework)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: raudra

Characters & Entities

• Bhṛgu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights how pride (darpa) distorts judgment and leads one to ridicule the wise; the Purana uses such episodes to reinforce humility as essential for dharma and true learning.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By implying that arrogance and mockery are obstacles to inner purity; bhakti flourishes with humility and reverence, not with derision born of self-importance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse uses the imagery of an assembly/contest and “measuring/apportioning” (vibhajya), echoing the disciplined, rule-based mindset required in Vedanga studies—especially precise procedure and restraint in conduct.