Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 36

The Greatness of Viṣṇu

Uttaṅka’s Hymn, Hari’s Manifestation, and the Boon of Bhakti

Devanagari script

निरीहमग्र्यं मनसाप्यगम्यं मनोमयं चान्नमयं निरूढम् । विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पं न वाङ्मयं प्राणमयं भजामि ॥ ३६ ॥

Transliteration

nirīhamagryaṃ manasāpyagamyaṃ manomayaṃ cānnamayaṃ nirūḍham | vijñānabhedapratipannakalpaṃ na vāṅmayaṃ prāṇamayaṃ bhajāmi || 36 ||

Translation

Con thờ phụng Thực Tại Tối Thượng vô vi—đến cả tâm cũng không thể với tới—an trụ vượt ngoài lớp tâm (manomaya) và lớp thân do thức ăn tạo (annamaya); được nhận biết qua những phân biệt của trí thức cao (vijñāna); và không bị giới hạn bởi lời nói, cũng chẳng bị giam trong lớp khí lực sinh mệnh (prāṇamaya).

Word by Word

• निरीहम्: effortless/without striving
• निरीहम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि-ईह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; 'ईहारहितः'

• अग्र्यम्: supreme/excellent
• अग्र्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अग्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• मनसा: by the mind
• मनसा: Instrument (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• अपि: even
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle); 'अपि'—'even/also'

• अगम्यम्: inaccessible
• अगम्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अ-गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम् (धातु) + य)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः (य-प्रत्ययान्त); 'गन्तुं/प्राप्नुं न शक्यः'

• मनोमयम्: consisting of mind
• मनोमयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनस्-मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (मनसा निर्मित/मनःस्वरूपः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अन्नमयम्: consisting of food
• अन्नमयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्न-मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (अन्नेन निर्मित/अन्नस्वरूपः)

• निरूढम्: grown/manifested
• निरूढम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि-√रुह् (धातु) क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्तः (क्त); 'उत्पन्नम्/वृद्धिम् आपन्नम्/प्रवृद्धम्'

• विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पम्: conceived as differentiated by (modes of) knowledge
• विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विज्ञान-भेद-प्रतिपन्न-कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; बहुपद-तत्पुरुषः (विज्ञानस्य भेदेन प्रतिपन्नः कल्पः/स्वरूपः यस्य)

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• वाङ्मयम्: consisting of speech
• वाङ्मयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वाक्-मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (वाचा निर्मित/वाक्स्वरूपः)

• प्राणमयम्: consisting of vital breath
• प्राणमयम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राण-मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुष-समासः (प्राणेन निर्मित/प्राणस्वरूपः)

• भजामि: I worship
• भजामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Narada (hymnic self-expression within the teaching dialogue)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Brahman
• Paramatman

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It points to the Supreme as nirīha (actionless) and beyond the reach of mind and speech, urging the seeker to move past identification with the bodily and psychological sheaths and rest in the transcendental Self/Reality.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is directed not to a limited form grasped by words or mental images, but to the Supreme Reality beyond prāṇa and manas—devotion purified into contemplative worship anchored in transcendence.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not teaching a specific Vedāṅga technique, it implicitly limits the reach of vāk (speech) and mental constructs—reminding that vyākaraṇa (grammar) and śikṣā (phonetics) aid expression, but liberation requires direct realization beyond verbal formulation.