Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 97

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९७ ॥

Transliteration

gatagamyāṃtarābhyastaṃ vibhajettattvalocanaiḥ | tadavāptaphalaṃ yojyaṃ jyāpiṃḍe gatasaṃjñake || 97 ||

Translation

Khoảng sai biệt giữa «gata» (đã đi) và «gamyā» (sắp đi), vốn được thực hành lặp lại, phải được những người thấy rõ nguyên lý đem chia phân tích. Kết quả thu được rồi đem cộng vào «jyā-piṇḍa» mang danh «gata».

Word by Word

• गत: of the known (gata)
• गत: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; compound member ‘of the gone/known’

• गम्य: of the to-be-found (gamyā)
• गम्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: गम्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; compound member ‘of the to-be-found’

• अन्तर: difference
• अन्तर: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘difference’ (compound member)

• अभ्यस्तम्: multiplied
• अभ्यस्तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: अभि + अस् (धातु) → अभ्यस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘multiplied/iterated’ qualifying the whole compound-object

• विभजेत्: should divide
• विभजेत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि + भज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should divide’

• तत्त्वलोचनैः: by the tattva-measures/indicators
• तत्त्वलोचनैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व + लोचन (प्रातिपदिक; components)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तत्त्वस्य लोचनैः) ‘by the tattva-indicators’

• तत्: of that
• तत्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; ‘of that’ (compound member)

• अवाप्त: obtained
• अवाप्त: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: अव् + आप् (धातु) → अवाप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; ‘obtained’ (compound member)

• फलम्: result
• फलम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of योज्यम्

• योज्यम्: to be added/applied
• योज्यम्: विधेय (Predicative necessity)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु) → योज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भाव्य/कर्तव्य (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘to be added/applied’

• ज्या: of the sine
• ज्या: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; compound member

• पिण्डे: in the aggregate
• पिण्डे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative ‘in the aggregate’

• गत: known (gata)
• गत: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त-प्रातिपदिक; गम् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; compound member ‘of the known’

• संज्ञके: designated as
• संज्ञके: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative qualifier ‘having the designation’

Speaker

Sanatkumara (instructional discourse to Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights tattva-darśana—clear seeing of principles—showing that disciplined analysis and correct method (not guesswork) is part of dharmic living and supports inner clarity valued in Moksha-Dharma.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it models the bhakta’s approach of precision and obedience to śāstra—applying the ‘obtained result’ correctly—mirroring how devotional practice also requires faithful, methodical application rather than improvisation.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga-style technical reasoning—especially Jyotiṣa/Gaṇita-like division and application of a computed result to a defined measure (jyā/cord-measure), using terms like gata (elapsed) and gamya (remaining).