Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 92

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

ततो द्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम् । आद्येनैव क्रमात्पिंडान्भक्ताल्लब्धोनितैर्युतान् ॥ ९२ ॥

Transliteration

tato dvibhaktalabdhonamiśritaṃ taddvitīyakam | ādyenaiva kramātpiṃḍānbhaktāllabdhonitairyutān || 92 ||

Translation

Rồi phần thứ hai được lập bằng cách hòa trộn phần còn lại sau khi chia đôi. Cũng theo thứ tự ấy, dùng chính chuẩn đầu tiên từng bước một mà sắp đặt các piṇḍa (khối cầu), mỗi khối đều kết hợp với phần dư thu được khi chia phần đã cho.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/हेतुवाचक (then/thereafter)

• द्वि-भक्त-लब्ध-ऊन-मिश्रितम्: mixed with the deficiency after halving
• द्वि-भक्त-लब्ध-ऊन-मिश्रितम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: द्वि + भक्त (कृदन्त) + लब्ध (कृदन्त) + ऊन (प्रातिपदिक) + मिश्रित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्रक्रियात्मक): द्विभक्त (divided by two) + लब्ध (obtained) + ऊन (less) + मिश्रित (mixed/combined) → ‘combined with the deficiency of the half-obtained’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (Neut., Nom./Acc., Sing.)

• तत्-द्वितीयकम्: that second (result)
• तत्-द्वितीयकम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + द्वितीयक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: तत् + द्वितीयक ‘that second (quantity)’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (Neut., Nom./Acc., Sing.)

• आद्येन: by the first (value)
• आद्येन: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचन (Instr., Sing.), पुंलिङ्ग/नपुंसक (contextual) — ‘by the first (one)’

• एव: indeed/only
• एव: निपात (Nipāta/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis) — ‘indeed/only’

• क्रमात्: in sequence
• क्रमात्: क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोग (ablatival adverb) — ‘in order/stepwise’

• पिण्डान्: lumps/aggregates (computed quantities)
• पिण्डान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-बहुवचन (Masc., Acc., Pl.)

• भक्तात्: from the divided (value)
• भक्तात्: अपादान (Apādāna/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचन (Abl., Sing.), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual); क्त-प्रत्ययान्त — ‘from the divided (quantity)’

• लब्ध-ऊनितैः: with the obtained deficiencies
• लब्ध-ऊनितैः: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Adjective
• Root: लब्ध (कृदन्त) + ऊनित (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष: लब्ध + ऊनित ‘made deficient by the obtained (amount)’; तृतीया-बहुवचन (Instr., Pl.), पुंलिङ्ग/नपुंसक (contextual)

• युतान्: joined/combined
• युतान्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यु (धातु) → युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-बहुवचन (Acc., Pl.), पुंलिङ्ग — ‘joined/combined’ (पिण्डान् इति विशेषणम्)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada within Moksha-Dharma context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that dharma is upheld not only by intention but also by disciplined, accurate performance of rites; such careful observance supports purity of mind, which the Moksha-Dharma section treats as a foundation for liberation-oriented living.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is procedural, it reflects bhakti through reverent precision in ancestral offerings—treating the rite as a sacred service (sevā) performed according to śāstra rather than personal whim.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It highlights a Vedanga-like procedural competence: stepwise calculation and correct sequencing of ritual portions (a kalpa-style rule), ensuring the piṇḍa offerings are prepared in the prescribed measure and order.