Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 51

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

लब्धोनवृत्तवर्गाद्रिपदेर्धात्पतिते धनुः । स्थूलमध्यापृवन्नवेधो वृत्तांकाशेषभागिकः ॥ ५१ ॥

Transliteration

labdhonavṛttavargādripaderdhātpatite dhanuḥ | sthūlamadhyāpṛvannavedho vṛttāṃkāśeṣabhāgikaḥ || 51 ||

Translation

Khi cung (dhanuḥ) được tìm ra bằng cách lấy căn bậc ba từ bình phương của phần dư của vòng tròn, thì đem áp dụng. Với vòng tròn có phần giữa dày, “phép xuyên/đo mới” (nava-vedha) được xác định bằng cách chia theo phần còn lại của lượng đo vòng tròn.

Word by Word

• लब्ध: obtained
• लब्ध: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (लभ् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); भूतकर्मणि क्त (obtained)

• उण: (technical term)
• उण: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); (दुर्लभ-शब्द)

• वृत्तवर्गात्: from the square of the circle
• वृत्तवर्गात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: वृत्त-वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी एकवचन (Abl. sg.); तत्पुरुषः (वृत्तस्य वर्गः)

• त्रिपदेः: of the three-step/three-term (quantity)
• त्रिपदेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: त्रि-पद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Gen. sg.); द्विगुः (त्रीणि पदानि यस्य/त्रिपद)

• धात्: should give/put
• धात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (दा धातु)
• Form: लोट्/लुङ्-सम्भाव्य संक्षिप्त-रूप (पाठदुष्कर); (अर्थतः ‘दद्यात्/ददाति’ अपेक्षितम्)

• पतिते: when placed/fallen
• पतिते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पत् (पत् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); क्त (fallen/placed)

• धनुः: bow
• धनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• स्थूलमध्य: having a thick middle
• स्थूलमध्य: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्थूल-मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); कर्मधारयः (स्थूलः मध्यः यस्य)

• अपृवत्: filling/covering (approx.)
• अपृवत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपृ (अपृ धातु, शतृ/वत्-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); (पाठदुष्कर)

• नव: new
• नव: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); विशेषण

• वेधः: piercing/measurement (vedha)
• वेधः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.)

• वृत्ताङ्क: circle-mark/arc value
• वृत्ताङ्क: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्त-अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); तत्पुरुषः (वृत्तस्य अङ्कः)

• अशेष: entire/without remainder
• अशेष: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); विशेषण

• भागिकः: fractional/pertaining to division
• भागिकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भागिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg.); ‘भाग’ सम्बन्धी

Speaker

Sanatkumara (teaching to Narada in a technical-dharmic context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames precise knowledge (measurement/computation) as a disciplined mode of dharma—showing that clarity, correctness, and method are also part of the puranic path that supports right understanding leading toward moksha.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: by emphasizing exactness and faithful adherence to instruction, it mirrors bhakti’s core discipline—doing what is taught with steadiness—though the verse itself is primarily technical rather than devotional.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Applied computation/measurement (ganita-like procedure) used in shastric contexts—working with circle-measures, remainders, roots, and proportional division—skills often employed to support ritual, calendrics, and technical śāstra traditions.