Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 162

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

नतांशास्तजांसाने प्राधृतस्तद्विवर्जित । शब्देंदुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक् ॥ १६२ ॥

Transliteration

natāṃśāstajāṃsāne prādhṛtastadvivarjita | śabdeṃduliptaiḥ ṣaḍbhistu bhaktānatirnatirnatāṃśadik || 162 ||

Translation

Khi “natāṃśa” được an lập vững vàng và lìa khỏi lỗi trái nghịch ấy, thì nhờ sáu đơn vị âm tiết—được “bôi” bằng vầng trăng của âm thanh—sự cúi lạy của người bhakta trở thành lễ bái viên mãn, một niệm kính lễ lan khắp mọi phương.

Word by Word

• नत-अंशाः: natāṃśas (inclination parts)
• नत-अंशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नत (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nom pl); समासः—कर्मधारय

• तजांसाने: in/at tajāṃsāna (term unclear)
• तजांसाने: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तजांसान (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन (locative sg; technical term; uncertain)

• प्राधृतः: held/established
• प्राधृतः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + धृ (धातु) → प्राधृत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)

• तत्: that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध/निर्देश)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• विवर्जित: excluded/omitted
• विवर्जित: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + वर्ज् (धातु) → विवर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुं/नपुंसक (contextual), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• शब्द-इन्दु-लिप्तैः: by (those) smeared/marked with ‘śabda’ and ‘indu’
• शब्द-इन्दु-लिप्तैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक) + इन्दु (प्रातिपदिक) + लिप्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (instr pl); समासः—तत्पुरुष

• षड्भिः: by six
• षड्भिः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: षड् (संख्या)
• Form: तृतीया, बहुवचन (instr pl)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle)

• भक्त-अनतिः: the divided/partitioned ‘anati’
• भक्त-अनतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + अनति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg); समासः—तत्पुरुष

• नतिः: inclination
• नतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)

• नतिः: inclination
• नतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg)

• नत-अंश-दिक्: direction/quarter of the natāṃśa
• नत-अंश-दिक्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नत (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nom sg); समासः—तत्पुरुष

Speaker

Narada (within the Narada–Sanatkumara dialogue on moksha-dharma and devotional disciplines)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents reverent bowing (nati/namaskāra) as a disciplined spiritual act: when purified of defects and supported by sacred sound, it becomes a complete, all-encompassing expression of devotion that aids moksha.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown not only as emotion but as a refined practice—humility expressed through prostration, strengthened by correct and luminous sacred sound (śabda), making the devotee’s surrender steady and effective.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse points to śabda-discipline—phonetic/recitational correctness (Śikṣā) and the technical handling of syllabic units in mantra-like practice—suggesting that proper sound supports devotional efficacy.