Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 141

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्येऽतरमन्यथा । दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता ॥ १४१ ॥

Transliteration

svākṣārkanatabhāgānāṃ diksāmye'taramanyathā | digbhedopakramaḥ śeṣastasya jyā trijyayā hatā || 141 ||

Translation

Khi điều kiện phương hướng đối xứng, thì tiến hành theo trường hợp thay thế; nếu không đối xứng, phần dư được xử lý bằng cách khởi từ sai biệt phương hướng. Lấy jyā (sin) của phần dư ấy nhân với trijyā (bán kính) sẽ cho giá trị cần tìm.

Word by Word

• स्व: own
• स्व: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: (compound member); स्व- (own)

• अक्ष: axis
• अक्ष: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: (compound member)

• अर्क: sun
• अर्क: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: (compound member)

• नत: inclined, declination
• नत: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: नत (प्रातिपदिक; from √नम्)
• Form: क्त (past participle) used adjectivally; (compound member)

• भागानाम्: of the parts
• भागानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी); बहुवचन

• दिक्: direction
• दिक्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: (compound member)

• साम्ये: at equinox/equality
• साम्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: साम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी); एकवचन

• अतरम्: otherwise/other
• अतरम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; comparative sense 'other/remaining' (contextual)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• दिग्भेद: difference of directions
• दिग्भेद: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिक्-भेद (प्रातिपदिक; दिक् + भेद)
• Form: पुंलिङ्ग; (compound member); षष्ठी-तत्पुरुष (दिशां भेदः)

• उपक्रमः: initial offset/commencement (in direction-difference)
• उपक्रमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा); एकवचन; तत्पुरुष as whole with previous member (दिग्भेदोपक्रमः)

• शेषः: remainder
• शेषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• तस्य: of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी (6th); एकवचन

• ज्या: sine
• ज्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन

• त्रिज्यया: by the radius
• त्रिज्यया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिज्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया); एकवचन

• हता: multiplied
• हता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मणि प्रयोग (multiplied/struck)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a technical, Vedanga-style section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights that dharma and ritual timing rely on precise knowledge (Jyotiṣa/Vedāṅga); disciplined calculation is presented as a supportive limb for right practice and clarity of conduct.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it supports Bhakti-driven worship by ensuring correct astronomical determinations (directions, residual arcs, sine-based results) used for proper observances, aligning devotion with accurate sacred timing.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa/Gaṇita: handling directional symmetry vs. asymmetry, using the remainder (śeṣa) and computing a result via jyā (sine) multiplied by trijyā (radius).