Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 55

Threefold Suffering, Twofold Knowledge, and the Definition of Bhagavān (Vāsudeva); Prelude to Keśidhvaja–Janaka Yoga

Devanagari script

न त्वां हंतुं विचार्यतैत्कोपं बाणं च मुंच वा । ततः स मंत्रिभिः सार्द्धमेकांते सपुरोहितः ॥ ५३ ॥

Transliteration

na tvāṃ haṃtuṃ vicāryataitkopaṃ bāṇaṃ ca muṃca vā | tataḥ sa maṃtribhiḥ sārddhamekāṃte sapurohitaḥ || 53 ||

Translation

Suy nghĩ lại, ông quyết định không giết người đó; ông gạt bỏ cơn giận và không bắn mũi tên. Sau đó, cùng với các quan đại thần và thầy tư tế của gia đình, ông lui về một nơi vắng vẻ.

Word by Word

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• हन्तुम्: to kill
• हन्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive), अव्ययभाव; ‘to kill’

• विचार्य: having considered
• विचार्य: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: वि-चर् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having considered’

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• कोपम्: anger
• कोपम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• बाणम्: arrow
• बाणम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मुंच: release/let go
• मुंच: क्रिया (Command)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (पाठ: मुञ्च)

• वा: or
• वा: विकल्प (Alternative)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle ‘or’)

• ततः: then
• ततः: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय, काल/क्रमवाचक (then/thereafter)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मन्त्रिभिः: with ministers
• मन्त्रिभिः: सहकारक (Instrument/association)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• सार्द्धम्: together with
• सार्द्धम्: सह (Association)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्द्धम् (अव्यय)
• Form: सहार्थक अव्यय (with/together)

• एकान्ते: in private/in a secluded place
• एकान्ते: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: एकान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; स्थानाधिकरण

• स-पुरोहितः: with (his) priest
• स-पुरोहितः: कर्ता/विशेषण (Adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय) + पुरोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभाव: ‘with’ + ‘priest’ = ‘accompanied by the priest’

Speaker

Narrator (contextual narration within the Narada Purana dialogue frame)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• purohita
• mantrin

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights viveka (discernment) and kṣamā (forbearance): the turning back from violence by reflecting on consequences and choosing restraint, supported by wise counsel.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not explicitly naming bhakti, it models the inner discipline bhakti requires—mastery over krodha (anger) and acting after reflection, which aligns with sattvic conduct praised in Vishnu-centered dharma.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It indirectly reflects Dharmic procedure and the advisory role of the purohita (linked to Kalpa/ritual-dharma practice): major actions are taken after consultation and private deliberation rather than impulsively.