Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 49

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

मानसोऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते । सृष्टिः प्रजापतेरेषा भूताध्यात्मविनिश्चये ॥ ४९ ॥

mānaso'gniḥ śarīreṣu jīva ityabhidhīyate | sṛṣṭiḥ prajāpatereṣā bhūtādhyātmaviniścaye || 49 ||

Trong các hữu tình mang thân, “ngọn lửa của tâm” được gọi là jīva. Đây là sự tạo tác của Prajāpati, như đã được xác định trong sự khảo sát về các yếu tố và về nội ngã (adhyātma).

mānasaḥmental/of the mind
mānasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmānasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying agniḥ)
agniḥfire
agniḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śarīreṣuin bodies
śarīreṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśarīra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन
jīvaḥjīva
jīvaḥ:
Karta (कर्ता/subject-complement)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-निपात (quotative)
abhidhīyateis called/denoted
abhidhīyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-√dhā (धा धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
sṛṣṭiḥcreation
sṛṣṭiḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
prajāpateḥof Prajāpati
prajāpateḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootprajāpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
eṣāthis
eṣā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying sṛṣṭiḥ)
bhūta-adhyātma-viniścayein the determination of (the doctrine of) elements and the inner self
bhūta-adhyātma-viniścaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + adhyātma (प्रातिपदिक) + viniścaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (bhūta-adhyātma-viniścaya = determination regarding elements and the inner self)

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-dharma context)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

P
Prajapati
J
Jiva
A
Agni

FAQs

It equates the jīva with an inner, mind-based “fire” that animates embodied life, urging discernment between the elemental body (bhūta) and the inner principle (adhyātma) for mokṣa-oriented understanding.

By identifying the jīva as the inner animating principle rather than the body, it supports bhakti as inward turning—offering mind and life-force to the Lord—though this verse itself focuses more on adhyātma analysis than explicit ritual devotion.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught directly; the verse is primarily a philosophical classification used in mokṣa-dharma and sāṅkhya-like analysis of body, mind, and self.