Adhyaya 48: Dynastic Genealogies: Paurava–Anu Lines, Bali–Dīrghatamas Episode, and the Origins of Anga–Vanga Regions

Verse 1

*सूत उवाच तुर्वसोस्तु सुतो गर्भो गोभानुस्तस्य चात्मजः गोभानोस्तु सुतो वीरस् त्रिसारिरपराजितः //

Sūta nói: Từ Turvasu sinh ra một người con trai tên Garbha; con của ông là Gobhānu. Từ Gobhānu sinh ra người con anh hùng Trisāri, bậc bất khả chiến bại.

Verse 2

करंधमस्तु त्रैसारिर् भरतस्तस्य चात्मजः दुष्यन्तः पौरवस्यापि तस्य पुत्रो ह्य् अकल्मषः //

Rồi từ Traisāri sinh ra Karaṃdhama; con của ông là Bharata. Duṣyanta cũng thuộc dòng Paurava; và con của ông là Akalmaṣa, bậc Vô Tỳ Vết.

Verse 3

एवं ययातिशापेन जरासंक्रमणे पुरा तुर्वसोः पौरवं वंशं प्रविवेश पुरा किल //

Như vậy, trong chuyện xưa về sự chuyển giao tuổi già, do lời nguyền của Yayāti, Turvasu được nói là đã nhập vào dòng dõi Paurava.

Verse 4

दुष्यन्तस्य तु दायादो वरूथो नाम पार्थिवः वरूथात्तु तथाण्डीरः संधानस्तस्य चात्मजः //

Nay, người thừa tự của Duṣyanta là một vị vua tên Varūtha. Từ Varūtha sinh ra Āṇḍīra, và con trai của Āṇḍīra là Saṃdhāna.

Verse 5

पाण्ड्यश्च केरलश्चैव चोलः कर्णस्तथैव च तेषां जनपदाः स्फीताः पाण्ड्याश्चोलाः सकेरलाः //

Các Pāṇḍya và Kerala, các Cola, và cả Karṇa nữa—đó là những xứ sở thịnh vượng; những miền đất phồn thịnh của Pāṇḍya và Cola được kể cùng với Kerala.

Verse 6

द्रुह्योस्तु तनयौ शूरौ सेतुः केतुस्तथैव च सेतुपुत्रः शरद्वांस्तु गन्धारस्तस्य चात्मजः //

Druhyu có hai người con trai dũng mãnh—Setu và Ketu. Con trai của Setu là Śaradvān, và Gandhāra là con trai của Śaradvān.

Verse 7

ख्यायते यस्य नाम्नासौ गन्धारविषयो महान् आरट्टदेशजास्तस्य तुरगा वाजिनां वराः //

Vùng đất lớn Gandhāra được xưng tụng theo chính danh của ông; và những con ngựa sinh ở xứ Āraṭṭa được nói là bậc nhất trong các loài tuấn mã.

Verse 8

गन्धारपुत्रो धर्मस्तु घृतस्तस्यात्मजो ऽभवत् घृताच्च विदुषो जज्ञे प्रचेतास्तस्य चात्मजः //

Từ Gandhāra sinh ra Dharma; con trai của ngài là Ghṛta. Từ Ghṛta, bậc hiền trí, sinh ra Pracetā, người ấy lại chính là con của Ghṛta.

Verse 9

प्रचेतसः पुत्रशतं राजानः सर्व एव ते म्लेच्छराष्ट्राधिपाः सर्वे उदीचीं दिशम् आश्रिताः //

Tất cả các vị vua ấy—một trăm người con của Pracetasa—đều trở thành chúa tể các vương quốc Mleccha, và hết thảy đều an lập ở phương Bắc.

Verse 10

अनोश्चैव सुता वीरास् त्रयः परमधार्मिकाः सभानरश्चाक्षुषश्च परमेषुस् तथैव च //

Và Anu cũng có ba người con trai anh dũng, chí thiện chí chính: Sabhānara, Cākṣuṣa, và cũng vậy Parameṣu.

Verse 11

सभानरस्य पुत्रस्तु विद्वान्कोलाहलो नृपः कोलाहलस्य धर्मात्मा संजयो नाम विश्रुतः //

Nay, con trai của Sabhānara là vị vua học rộng Kolāhala; và con trai của Kolāhala, bậc có tâm hồn thuận theo Dharma, nổi danh với tên Saṃjaya.

Verse 12

संजयस्याभवत्पुत्रो वीरो नाम पुरंजयः जनमेजयो महाराज पुरंजयसुतो ऽभवत् //

Saṃjaya có một người con trai, bậc dũng mãnh tên Puraṃjaya; và đại vương Janamejaya được sinh ra là con của Puraṃjaya.

Verse 13

जनमेजयस्य राजर्षेर् महाशालो ऽभवत्सुतः आसीद् इन्द्रसमो राजा प्रतिष्ठितयशाभवत् //

Đối với vương hiền Janamejaya, một người con trai tên Mahāśāla đã ra đời. Ngài trở thành vị vua sánh ngang Indra, và danh tiếng được thiết lập vững bền.

Verse 14

महामनाः सुतस्तस्य महाशालस्य धार्मिकः सप्तद्वीपेश्वरो जज्ञे चक्रवर्ती महामनाः //

Từ Mahāśāla, bậc chính trực, sinh ra một người con tên Mahāmanā—đức hạnh, giữ đúng pháp—trở thành cakravartin, bậc đế vương thống trị bảy châu (saptadvīpa).

Verse 15

महामनास्तु द्वौ पुत्रौ जनयामास विश्रुतौ उशीनरं च धर्मज्ञं तितिक्षुं चैव ताव् उभौ //

Mahāmanā sinh được hai người con trai lừng danh: Uśīnara, bậc thông hiểu dharma, và Titikṣu; cả hai đều được ca tụng.

Verse 16

उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्च राजर्षिसम्भवाः भृशा कृशा नवा दर्शा या च देवी दृषद्वती //

Vua Uśīnara có năm người vợ, xuất thân từ dòng dõi các vương hiền: Bhṛśā, Kṛśā, Navā, Darśā, và nữ thần Dṛṣadvatī.

Verse 17

उशीनरस्य पुत्रास्तु तासु जाताः कुलोद्वहाः तपसा ते तु महता जाता वृद्धस्य धार्मिकाः //

Từ các người vợ ấy, Uśīnara sinh ra những người con—những bậc nâng đỡ dòng tộc. Nhờ khổ hạnh lớn lao, họ trở thành hậu duệ chính trực của bậc trưởng thượng (tổ tiên), nổi danh vì dharma.

Verse 18

भृशायास्तु नृगः पुत्रो नवाया नव एव च कृशायास्तु कृशो जज्ञे दर्शायाः सुव्रतो ऽभवत् दृषद्वत्याः सुतश्चापि शिबिर् औशीनरो नृपः //

Từ Bhṛśā sinh ra người con trai Nṛga; từ Navā quả thật sinh ra Nava. Từ Kṛśā sinh Kṛśa; từ Darśā xuất hiện Suvrata. Và từ Dṛṣadvatī cũng sinh ra Śibi, vị vua thuộc dòng Auśīnara.

Verse 19

शिबेस्तु शिबयः पुत्राश् चत्वारो लोकविश्रुताः पृथुदर्भः सुवीरश्च केकयो भद्रकस्तथा //

Bấy giờ, Śibi có bốn người con trai, lừng danh khắp thế gian: Pṛthudarbha, Suvīra, Kekaya, và Bhadraka.

Verse 20

तेषां जनपदाः स्फीताः केकया भद्रकास्तथा सौवीराश्चैव पौराश्च नृगस्य केकयास्तथा //

Trong các lãnh thổ của họ có những xứ sở phồn thịnh: Kekaya và Bhadraka, cùng với Sauvīra và Paurava; và cũng có các Kekaya có liên hệ với vua Nṛga.

Verse 21

सुव्रतस्य तथाम्बष्ठा कृशस्य वृषला पुरी नवस्य नवराष्ट्रं तु तितिक्षोस्तु प्रजां शृणु //

Về Suvrata có cộng đồng/định cư mang tên Ambaṣṭhā; về Kṛśa có thành Vṛṣalā; về Nava có vùng gọi là Navarāṣṭra. Nay hãy nghe thêm về dòng dõi của Titikṣu.

Verse 22

तितिक्षुरभवद्राजा पूर्वस्यां दिशि विश्रुतः बृहद्रथः सुतस्तस्य तस्य सेनो ऽभवत्सुतः //

Vua Titikṣu xuất hiện, nổi danh ở phương Đông. Con trai của ngài là Bṛhadratha, và con trai của Bṛhadratha là Sena.

Verse 23

सेनस्य सुतपा जज्ञे सुतपस्तनयो बलिः जातो मानुषयोन्यां तु क्षीणे वंशे प्रजेच्छया //

Từ Sena sinh ra Sutapā; từ Sutapā sinh ra Bali. Khi dòng dõi vương tộc đã suy tàn, Bali được sinh vào cõi người do ý nguyện cầu có con cháu để nối tiếp huyết thống.

Verse 24

महायोगी तु स बलिर् बद्धो बन्धैर्महात्मना पुत्रानुत्पादयामास क्षेत्रजान्पञ्च पार्थिवान् //

Bali ấy là bậc đại du-già; tuy bị bậc đại nhân ràng buộc bằng những trói buộc, vẫn khiến sinh ra năm người con—những con được thụ thai theo pháp kṣetra—và họ trở thành các vua trên mặt đất.

Verse 25

अङ्गं स जनयामास वङ्गं सुह्मं तथैव च पुण्ड्रं कलिङ्गं च तथा बालेयं क्षेत्रमुच्यते बालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकराः प्रभो //

Ngài sinh ra các con: Aṅga, Vaṅga, Suhma, Puṇḍra và Kaliṅga; lại có vùng đất gọi là Bāleya. Lạy Chúa tể, các Bà-la-môn Bāleya chính là những người nối tiếp dòng dõi của ngài.

Verse 26

बलेश्च ब्रह्मणा दत्तो वरः प्रीतेन धीमतः महायोगित्वमायुश्च कल्पस्य परिमाणकम् //

Và đối với Bali, đấng Phạm Thiên (Brahmā) bậc trí—vì hoan hỷ—ban một ân huệ: quyền năng đại du-già tối thượng và thọ mạng kéo dài trọn lượng một Kalpa.

Verse 27

संग्रामे चाप्यजेयत्वं धर्मे चैवोत्तमा मतिः त्रैकाल्यदर्शनं चैव प्राधान्यं प्रसवे तथा //

Trong chiến trận có sự bất khả chiến bại; trong việc dharma có trí hiểu thượng hảo; có khả năng thấy biết ba thời (quá khứ, hiện tại, vị lai); và cũng có sự vượt trội trong việc sinh thành con cháu.

Verse 28

जयं चाप्रतिमं युद्धे धर्मे तत्त्वार्थदर्शनम् चतुरो नियतान्वर्णान् स वै स्थापयिता प्रभुः //

Trong chiến trận, Ngài đạt thắng lợi vô song; trong Dharma, Ngài có tuệ giác thấy rõ chân nghĩa của thực tại—chính Ngài là bậc Chúa tể tối thượng, kiên cố thiết lập bốn varṇa (bốn giai tầng xã hội) theo quy định.

Verse 29

तेषां च पञ्च दायादा वङ्गाङ्गाः सुह्मकास्तथा पुण्ड्राः कलिङ्गाश्च तथा अङ्गस्य तु निबोधत //

Từ họ phát sinh năm người thừa tự: Vanga, Anga, Suhma, Pundra và Kalinga. Nay hãy nghe riêng về Anga.

Verse 30

*मुनय ऊचुः कथं बलेः सुता जाताः पञ्च तस्य महात्मनः किंनाम्नी महिषी तस्य जनिता कतम ऋषिः //

Các bậc hiền triết thưa: “Năm người con của Bali, bậc đại hồn, đã được sinh ra như thế nào? Hoàng hậu chính của ngài tên gì, và vị ṛṣi nào là người gieo giống (cha) của họ?”

Verse 31

कथं चोत्पादितास्तेन तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् माहात्म्यं च प्रभावं च निखिलेन वदस्व तत् //

Và họ đã được ngài tạo sinh như thế nào? Xin hãy nói cho chúng tôi, những người đang thỉnh hỏi, về điều ấy. Lại nữa, xin tuyên bày trọn vẹn sự vĩ đại và uy lực của việc ấy.

Verse 32

*सूत उवाच अथोशिज इति ख्यात आसीद्विद्वानृषिः पुरा पत्नी वै ममता नाम बभूवास्य महात्मनः //

Sūta thưa: Thuở xưa có một vị ṛṣi uyên bác, nổi danh với tên Athośija; và người vợ của bậc đại hồn ấy quả thật tên là Mamatā.

Verse 33

उशिजस्य यवीयान्वै भ्रातृपत्नीमकामयत् बृहस्पतिर्महातेजा ममतामेत्य कामतः //

Bṛhaspati, bậc rực sáng đại uy, đến với Mamatā và vì dục vọng mà khởi tâm ham muốn người vợ của em trai út của Uśij.

Verse 34

उवाच ममता तं तु देवरं वरवर्णिनी अन्तर्वत्न्यस्मि ते भ्रातुर् ज्येष्ठस्य तु विरम्यताम् //

Mamatā, người phụ nữ dung sắc đoan trang, nói với em chồng: “Ta đang mang thai bởi anh cả của ngươi; vì thế hãy dừng lại.”

Verse 35

अयं तु मे महाभाग गर्भः कुप्येद्बृहस्पते औशिजो भ्रातृजन्यस्ते सोपाङ्गं वेदमुद्गिरन् //

“Nhưng, ô bậc đại phúc—ô Bṛhaspati—bào thai này của ta sẽ bị khuấy động. Khi ấy, Auśija, quyến thuộc của ngài, sinh từ dòng của anh ngài, sẽ cất lời tụng Veda cùng các bộ môn phụ trợ.”

Verse 36

अमोघरेतास्त्वं चापि न मां भजितुमर्हसि अस्मिन्न् एवं गते काले यथा वा मन्यसे प्रभो //

“Ô Chúa tể, ngài là bậc có tinh lực không hư mất; nhưng trong lúc này, khi sự việc đã đến như thế, ngài không cần phải đến với ta; hãy hành xử theo điều ngài cho là phải, ô Đấng Chủ.”

Verse 37

एवमुक्तस्तथा सम्यग् बृहत्तेजा बृहस्पतिः कामात्मा स महात्मापि न मनः सो ऽभ्यवारयत् //

Được nói như vậy, Bṛhaspati, bậc đại quang uy, tuy là người có tâm lớn, vẫn bị dục vọng chi phối và không thể tự ngăn giữ tâm mình.

Verse 38

संबभूवैव धर्मात्मा तया सार्धमकामया उत्सृजन्तं तु तद्रेतोवाचं गर्भो ऽभ्यभाषत //

Người ấy, có tâm hồn chính trực, đã đến ở cùng nàng dù nàng không hề mong muốn; và khi ông đang phóng tinh, bào thai trong bụng đã cất lời nói ra.

Verse 39

भो तात वाचामधिप द्वयोर्नास्तीह संस्थितिः अमोघरेतास्त्वं चापि पूर्वं चाहमिहागतः //

“Hỡi cha kính yêu—hỡi Chúa tể của lời nói—ở đây không có chỗ trụ cho hai chúng ta. Ngài, bậc có tinh lực không hư mất, đã đến; và con cũng đã đến đây từ trước.”

Verse 40

सो ऽशपत्तं ततः क्रुद्ध एवमुक्तो बृहस्पतिः पुत्रं ज्येष्ठस्य वै भ्रातुर् गर्भस्थं भगवानृषिः //

Bấy giờ, bậc hiền thánh đáng tôn kính Bṛhaspati, nổi giận vì bị nói như thế, liền thốt lời nguyền—giáng lên đứa con chưa sinh trong bụng người anh cả của mình.

Verse 41

यस्मात्त्वमीदृशे काले गर्भस्थो ऽपि निषेधसि मामेवमुक्तवांस्तस्मात् तमो दीर्घं प्रवेक्ष्यसि //

“Vì vào lúc như thế này, ngươi—dẫu còn trong bụng mẹ—đã ngăn cản ta và nói với ta như vậy, nên ngươi sẽ phải bước vào bóng tối dài lâu.”

Verse 42

ततो दीर्घतमा नाम शापादृषिरजायत अतो ऽंशजो बृहत्कीर्तिर् बृहस्पतिरिवौजसा //

Sau đó, do lời nguyền, một vị hiền triết mang tên Dīrghatamas được sinh ra. Và từ dòng dõi ấy xuất hiện Bṛhatkīrti lừng danh, rực rỡ uy lực như chính Bṛhaspati.

Verse 43

ऊर्ध्वरेतास्ततो ऽसौ वै वसते भ्रातुराश्रमे स धर्मान्सौरभेयांस्तु वृषभाच्छ्रुतवांस्ततः //

Sau đó, với hạnh phạm hạnh nghiêm mật (người “nâng tinh lực lên trên”), ông cư trú tại ẩn viện của người anh; và từ Vṛṣabha, ông nghe và học các pháp (dharma) được gọi là truyền thống Saurabheya.

Verse 44

तस्य भ्राता पितृव्यो यश् चकार भरणं तदा तस्मिन्निवसतस्तस्य यदृच्छातस्तु वै वृषः //

Bấy giờ người chú bên nội—anh của cha ông—đảm nhận việc nuôi dưỡng và trợ cấp cho ông. Và khi ông đang cư trú tại đó, một con bò đực bỗng tự nhiên đến nơi ấy, như do duyên ngẫu nhiên.

Verse 45

यज्ञार्थमाहृतान्दर्भांश् चचार सुरभीसुतः जग्राह तं दीर्घतमाः शृङ्गयोस्तु चतुष्पदम् //

Con trai của Surabhī đi lại, mang theo cỏ darbha đã được đem về cho lễ tế (yajña). Rồi Dīrghatamas nắm lấy sinh vật bốn chân ấy nơi đôi sừng của nó.

Verse 46

तेनासौ निगृहीतश्च न चचाल पदात्पदम् ततो ऽब्रवीद्वृषस्तं वै मुञ्च मां बलिनां वर //

Bị ông khống chế như thế, nó không nhúc nhích nổi dù chỉ một bước. Khi ấy con bò đực nói: “Hãy thả ta ra, hỡi bậc tối thắng trong hàng người mạnh mẽ!”

Verse 47

न मयासादितस्तात बलवांस्त्वत्समः क्वचित् मम चान्यः समो वापि न हि मे बलसंख्यया मुञ्च तातेति च पुनः प्रीतस्ते ऽहं वरं वृणु //

“Này con yêu, ta chưa từng gặp ở đâu một người mạnh ngang con; và theo thước đo sức lực, cũng không có ai khác ngang ta. Vậy, này con, hãy thả ta ra.” Rồi, vì hài lòng về con, ta lại nói: “Hãy chọn một ân huệ.”

Verse 48

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनं जीवन्मे त्वं क्व यास्यसि एष त्वां न विमोक्ष्यामि परस्वादं चतुष्पदम् //

Được nói như vậy, nó đáp với ông: “Khi ta còn sống, ngươi sẽ đi đâu? Ta sẽ không thả ngươi—hỡi loài bốn chân, kẻ ưa vị thịt của kẻ khác!”

Verse 49

*वृषभ उवाच नास्माकं विद्यते तात पातकं स्तेयमेव च भक्ष्याभक्ष्यं तथा चैव पेयापेयं तथैव च //

Vṛṣabha nói: “Hỡi người thân mến, đối với chúng ta không có tội lỗi cũng không có trộm cắp; cũng vậy, không có phân biệt điều nên hay không nên ăn, và tương tự không có phân biệt điều nên hay không nên uống.”

Verse 50

द्विपदां बहवो ह्य् एते धर्म एष गवां स्मृतः कार्याकार्ये न वागम्यागमनं च तथैव च //

Đối với loài hai chân (con người) thì quả có nhiều bổn phận; nhưng đối với loài bò, đây được tuyên bố là dharma của chúng: trong việc nên làm hay không nên làm, không đặt vấn đề về lời nói, cũng không có chuyện ‘đi’ hay ‘không đi’ như một lựa chọn đạo đức có chủ ý.

Verse 51

*सूत उवाच गवां धर्मं तु वै श्रुत्वा संभ्रान्तस्तु विसृज्य तम् शक्त्यान्नपानदानात्तु गोपतिं संप्रसादयत् //

Sūta nói: Nghe xong bổn phận thiêng liêng của loài bò, ông vô cùng xúc động; rồi thả nó ra, và sau đó tùy theo khả năng, ông làm hài lòng vị chúa tể, đấng hộ trì của bò, bằng những phẩm vật cúng dường là thức ăn và nước uống.

Verse 52

प्रसादिते गते तस्मिन् गोधर्मं भक्तितस्तु सः मनसैव समादध्यौ तन्निष्ठस्तत्परो हि सः //

Khi người ấy đã được làm hài lòng một cách ân hậu và đã ra đi, ông—vì lòng sùng kính—đã tiếp nhận dharma ấy trong tâm; an trú vững chắc nơi đó và hoàn toàn chuyên nhất với nó.

Verse 53

ततो यवीयसः पत्नीं गौतमस्याभ्यपद्यत कृतावलेपां तां मत्वा सो ऽनड्वानिव न क्षमः //

Bấy giờ, ông tiến đến người vợ của Gautama trẻ. Cho rằng nàng hành xử với lòng kiêu mạn và ý riêng, ông trở nên không thể chịu đựng—như con bò đực chưa thuần, không sao tự kiềm chế.

Verse 54

गोधर्मं तु परं मत्वा स्नुषां तामभ्यपद्यत निर्भर्त्स्य चैनं रुद्ध्वा च बाहुभ्यां सम्प्रगृह्य च //

Nhưng coi “đạo của bò” là tối thượng, ông lao đến người con dâu ấy; nàng quở trách ông rồi ngăn lại, và dùng hai tay ôm giữ thật chặt.

Verse 55

भाव्यमर्थं तु तं ज्ञात्वा माहात्म्यात्तमुवाच सा विपर्ययं तु त्वं लब्ध्वा अनड्वानिव वर्तसे //

Biết rõ việc sẽ xảy ra theo định mệnh, nàng vì kính trọng uy đức của ông mà nói: “Nhưng ông, do rơi vào nhận thức đảo lộn, lại cư xử như con bò đực chưa thuần.”

Verse 56

गम्यागम्यं न जानीषे गोधर्मात्प्रार्थयन्सुताम् दुर्वृत्तं त्वां त्यजाम्यद्य गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा //

Ông không biết điều gì được phép và điều gì bị cấm—vì trái với chánh hạnh, ông đã cầu xin một người con gái. Hôm nay ta từ bỏ ông vì hạnh kiểm xấu ác; hãy đi và gánh lấy quả báo do chính nghiệp của ông.

Verse 57

काष्ठे समुद्गे प्रक्षिप्य गङ्गाम्भसि समुत्सृजत् यस्मात्त्वमन्धो वृद्धश्च भर्तव्यो दुरधिष्ठितः //

Đặt ông vào một rương gỗ, nàng thả xuống dòng nước sông Gaṅgā và nói: “Vì ông vừa mù vừa già—khó bề trông coi—nên phải được nuôi dưỡng như một gánh nặng.”

Verse 58

तमुह्यमानं वेगेन स्रोतसो ऽभ्याशमागतः जग्राह तं स धर्मात्मा बलिर् वैरोचनिस्तदा //

Khi người ấy bị sức mạnh của dòng nước cuốn trôi, Bali—bậc chính trực, con của Virocana—đến gần và nắm giữ lấy ông.

Verse 59

अन्तःपुरे जुगोपैनं भक्ष्यभोज्यैश्च तर्पयन् प्रीतश्चैव वरेणैव च्छन्दयामास वै बलिम् //

Ông giữ người ấy an toàn trong nội cung, dùng thức ăn và mỹ vị mà làm cho thỏa mãn; rồi vì hoan hỷ, ông thực sự làm Bali hài lòng bằng cách ban cho một ân huệ.

Verse 60

तस्माच्च स वरं वव्रे पुत्रार्थे दानवर्षभः संतानार्थं महाभागभार्यायां मम मानद पुत्रान्धर्मार्थतत्त्वज्ञान् उत्पादयितुमर्हसि //

Vì thế, vị anh hùng bậc nhất trong hàng Dānava đã chọn một ân huệ vì con cái: “Ôi đấng ban danh dự, xin hoan hỷ khiến qua người vợ cao quý của ta mà sinh ra những người con để nối dõi—những người con hiểu biết chân lý về các nguyên tắc của dharma và artha.”

Verse 61

एवमुक्तो ऽथ देवर्षिस् तथास्त्वित्युक्तवान् प्रभुः स तस्य राजा स्वां भार्यां सुदेष्णां नाम प्राहिणोत् अन्धं वृद्धं च तं ज्ञात्वा न सा देवी जगाम ह //

Được thưa như vậy, vị thánh hiền thần linh đáp: “Đúng như thế.” Bấy giờ nhà vua sai chính hoàng hậu mình, tên là Sudeṣṇā, đi. Nhưng khi biết người ấy mù lòa và già yếu, bà hoàng hậu đã không đến.

Verse 62

शूद्रां धात्रेयिकां तस्माव् अन्धाय प्राहिणोत्तदा तस्यां कक्षीवदादींश्च शूद्रयोनाव् ऋषिर् वशी //

Vì vậy, khi ấy nhà vua sai một phụ nữ Śūdra tên Dhātreyikā đến với Andha; và nhờ nàng, vị thánh hiền tự chế đã sinh ra Kakṣīvān cùng những người khác, đều sinh từ một bào thai Śūdra.

Verse 63

जनयामास धर्मात्मा शूद्रान् इत्येवमादिकम् उवाच तं बली राजा दृष्ट्वा कक्षीवदादिकान् //

Bậc có tâm dharma đã sinh ra các Śūdra và những hạng khác theo cách ấy. Thấy Kakṣīvat cùng những người còn lại, vua Bali liền nói với ông ta đúng như vậy.

Verse 64

*राजोवाच प्रवीणान् ऋषिधर्मस्य चेश्वरान् ब्रह्मवादिनः विद्वान् प्रत्यक्षधर्माणां बुद्धिमान् वृत्तिमाञ्छुचीन् //

Nhà vua nói: “(Nên tìm) những bậc tinh thông, làm chủ dharma của các ṛṣi, là người thuyết dạy Brahman, uyên bác về những nguyên lý chính pháp có thể trực nhận, trí tuệ, hạnh kiểm đoan chính và thanh tịnh.”

Verse 65

ममैव चेति होवाच तं दीर्घतमसं बलिः नत्युवाच मुनिस्तं वै ममैवमिति चाब्रवीत् //

Bali nói với hiền giả Dīrghatamas: “Quả thật, người ấy là của ta.” Vị muni cúi mình đảnh lễ và đáp: “Vâng—quả thật là của ngài,” rồi nói đúng như thế.

Verse 66

उत्पन्नाः शूद्रयोना तु भवच्छन्दे सुरोत्तम अन्धं वृद्धं च मां ज्ञात्वा सुदेष्णा महिषी तव प्राहिणोद् अवमानान्मे शूद्रां धात्रेयिकां नृप //

“Quả thật, do chính ý muốn của ngài, hỡi bậc tối thượng trong chư thiên, ta đã sinh trong thai tộc Śūdra. Khi Sudeṣṇā, hoàng hậu của ngài, biết ta mù lòa và tuổi đã cao, bà vì khinh miệt mà sai đến cho ta một vú nuôi thuộc Śūdra, tâu đại vương.”

Verse 67

ततः प्रसादयामास बलिस् तमृषिसत्तमम् बलिः सुदेष्णां तां भार्यां भर्त्सयामास दानवः //

Bấy giờ Bali tìm cách làm nguôi lòng vị thánh ṛṣi tối thượng ấy. Tuy vậy, Bali thuộc dòng Dānava vẫn quở trách người vợ của mình là Sudeṣṇā.

Verse 68

पुनश्चैनाम् अलंकृत्य ऋषये प्रत्यपादयत् तां स दीर्घतमा देवीं तथा कृतवतीं तदा //

Rồi lại nữa, sau khi trang sức cho nàng, ông dâng nàng lên vị Ṛṣi; và khi ấy, Dīrghatamā quả thật đã tiếp nhận vị Nữ thần ấy—mọi sự được thực hiện đúng như vậy.

Verse 69

दध्ना लवणमिश्रेण त्व् अभ्यक्तं मधुकेन तु लिह माम् अजुगुप्सन्ती आपादतलमस्तकम् ततस्त्वं प्राप्स्यसे देवि पुत्रान्वै मनसेप्सितान् //

Hãy xoa lên ta sữa chua trộn muối, lại thêm mật ong; rồi ngươi hãy liếm ta, không ghê tởm, từ lòng bàn chân lên đến đỉnh đầu. Khi ấy, hỡi Nữ thần, ngươi sẽ thật sự được những người con trai đúng như lòng ngươi mong ước.

Verse 70

तस्य सा तद्वचो देवी सर्वं कृतवती तदा तस्य सापानम् आसाद्य देवी परिहरत्तदा //

Nghe lời ấy, Nữ thần đã làm mọi điều đúng như vậy. Rồi khi gặp đến cơ duyên của lời nguyền của ông, nàng đã hóa giải ngay trong lúc ấy.

Verse 71

तामुवाच ततः सो ऽथ यत्ते परिहृतं शुभे विनापानं कुमारं तु जनयिष्यसि पूर्वजम् //

Bấy giờ ông nói với nàng: “Hỡi người cát tường, điều đã bị giữ lại khỏi nàng—nàng sẽ sinh một người con trai tên Vināpāna, là người con sinh trước, bậc trưởng.”

Verse 72

*सुदेष्णोवाच नार्हसि त्वं महाभाग पुत्रं मे दातुमीदृशम् तोषितश्च यथाशक्ति प्रसादं कुरु मे प्रभो //

Sudeṣṇā thưa: “Bậc đại phúc, ngài không nên đem con trai của thiếp cho đi như thế. Vì ngài đã hài lòng theo hết sức thiếp có thể, xin ban ân huệ cho thiếp, bạch Chúa tể.”

Verse 73

*दीर्घतमा उवाच तवापचाराद्देव्येष नान्यथा भविता शुभे नैव दास्यति पुत्रस्ते पौत्रौ वै दास्यते फलम् //

Dīrghatamas nói: “Hỡi phu nhân cát tường, do lỗi lầm của nàng, điều này nhất định sẽ xảy ra, không thể khác: con trai nàng sẽ không ban cho nàng quả báo; trái lại, phúc quả sẽ đến với nàng qua các cháu trai.”

Verse 74

तस्यापानं विना चैव योग्यभावो भविष्यति तस्माद् दीर्घतमाङ्गेषु कुक्षौ स्पृष्ट्वेदम् अब्रवीत् //

“Dẫu không có apāna—hơi thở đi xuống—nó vẫn sẽ trở nên thích hợp cho công việc.” Vì vậy, với các chi thể dài của mình, ông chạm vào bụng và nói những lời ấy.

Verse 75

प्राशितं यद्यदङ्गेषु न सोपस्थं शुचिस्मिते तेन तिष्ठन्ति ते गर्भे पौर्णमास्याम् इवोडुराट् //

Bất cứ thức ăn nào được dùng vào đều nuôi dưỡng các chi thể, nhưng không nuôi phần thắt lưng. Hỡi người mỉm cười thanh khiết, nhờ trật tự nuôi dưỡng ấy mà họ vẫn an trụ trong dạ, như vầng nguyệt uy nghi trong đêm rằm.

Verse 76

भविष्यन्ति कुमारास्तु पञ्च देवसुतोपमाः तेजस्विनः सुवृत्ताश्च यज्वानो धार्मिकाश्च ते //

Sẽ có năm người con trai, tựa như con của chư thiên—rạng ngời, hạnh kiểm tốt đẹp, hành lễ tế tự, và thật sự chính trực theo Dharma.

Verse 77

*सूत उवाच तदंशस्तु सुदेष्णाया ज्येष्ठः पुत्रो व्यजायत अङ्गस्तथा कलिङ्गश्च पुण्ड्रः सुह्मस्तथैव च //

Sūta nói: Từ dòng ấy, Sudeshṇā sinh người con trai trưởng; và các con trai khác cũng lần lượt ra đời—Aṅga, Kaliṅga, Puṇḍra, và Suhma.

Verse 78

वङ्गराजस्तु पञ्चैते बलेः पुत्राश्च क्षेत्रजाः इत्येते दीर्घतमसा बलेर्दत्ताः सुतास्तथा //

Năm vị ấy—được gọi là các vua xứ Vanga—là con của Bali, sinh ra theo dạng kṣetrajā. Vì vậy, hiền triết Dīrghatamas đã ban trao những người con ấy cho Bali, để làm con của ông.

Verse 79

प्रतिष्ठामागतानां हि ब्राह्मण्यं कारयंस्ततः ततो मानुषयोन्यां स जनयामास वै प्रजाः //

Quả thật, sau khi những cộng đồng ấy đã an cư và ổn định, ông liền khiến trật tự Bà-la-môn (Brahminical order) được thiết lập. Rồi về sau, qua sự sinh thành trong thai người, ông thực sự làm phát sinh dòng giống con cháu.

Verse 80

ततस्तं दीर्घतमसं सुरभिर्वाक्यमब्रवीत् विचार्य यस्माद्गोधर्मं प्रमाणं ते कृतं विभो //

Bấy giờ Surabhī nói với Dīrghatamas những lời này: “Hỡi bậc hùng lực, vì ngài đã suy xét và xác lập dharma liên quan đến bò làm chuẩn mực có thẩm quyền (của hạnh đúng)…”.

Verse 81

शक्त्या चानन्ययास्मासु तेन प्रीतास्मि ते ऽनघ तस्मात्तुभ्यं तमो दीर्घम् आघ्रायापनुदामि वै //

Hỡi người vô tội, vì ngài đã nương tựa nơi Ta bằng lòng sùng kính không đổi và bằng toàn lực, Ta hài lòng về ngài. Bởi vậy, vì ngài, Ta thật sự xua tan bóng tối lâu đời, như thể hít vào rồi đẩy nó ra.

Verse 82

बार्हस्पत्यस्तथैवैष पाप्मा वै तिष्ठति त्वयि जरां मृत्युं तमश्चैव आघ्रायापनुदामि ते //

Sự tai ương Bārhaspatya (liên hệ với Bṛhaspati)—chính sự tội lỗi ấy—đã bám trụ nơi ngài. Ta sẽ “đánh hơi” mà xua đuổi khỏi ngài: tuổi già, cái chết và cả bóng tối nữa.

Verse 83

सद्यः स घ्रातमात्रस्तु असितो मुनिसत्तमः आयुष्मांश्च वपुष्मांश्च चक्षुष्मांश्च ततो ऽभवत् //

Ngay lập tức, chỉ nhờ hành vi ngửi ấy, Asita—bậc hiền triết tối thượng—liền được ban thọ mạng dài lâu, thân thể lành mạnh rạng ngời và thị lực sáng rõ.

Verse 84

गो ऽभ्याहते तमसि वै गौतमस्तु ततो ऽभवत् काक्षीवांस्तु ततो गत्वा सह पित्रा गिरिव्रजम् //

Khi bóng tối bị Con Bò đánh tan, thì Gautama được sinh ra. Sau đó, Kākṣīvān cùng với cha mình đi đến Girivraja.

Verse 85

दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा पितुर्वै स ह्य् उपविष्टश्चिरं तपः ततः कालेन महता तपसा भावितस्तु सः //

Sau khi được thấy và chạm vào cha mình, ông liền ngồi xuống và thực hành khổ hạnh (tapas) trong thời gian dài; và qua một thời gian rất lâu, ông được tôi luyện, chín muồi và chuyển hóa nội tâm bởi sức mạnh của tapas ấy.

Verse 86

विधूय मातृजं कायं ब्राह्मण्यं प्राप्तवान्विभुः ततो ऽब्रवीत्पिता तं वै पुत्रवानस्म्यहं त्वया //

Gạt bỏ thân thể do mẹ sinh ra, bậc hùng lực ấy đạt đến địa vị Bà-la-môn (Brahminhood). Khi ấy, cha ông nói với ông: “Nhờ con, ta thật sự là người có con trai.”

Verse 87

सत्पुत्रेण तु धर्मज्ञ कृतार्थो ऽहं यशस्विना मुक्त्वात्मानं ततो ऽसौ वै प्राप्तवान्ब्रह्मणः क्षयम् //

“Hỡi người am tường dharma, nhờ người con hiền đức và lẫy lừng, ta đã được viên mãn.” Rồi ông buông bỏ bản thân (tức xả thân), và quả thật đạt đến Brahman—đến trạng thái nơi mọi hoại diệt đều chấm dứt.

Verse 88

ब्राह्मण्यं प्राप्य काक्षीवान् सहस्रमसृजत्सुतान् कौष्माण्डा गौतमाश्चैव स्मृताः काक्षीवतः सुताः //

Sau khi đạt địa vị Bà-la-môn, Kākṣīvān sinh ra một nghìn người con trai. Trong số ấy, Kauṣmāṇḍa và Gautama được ghi nhớ là các con của Kākṣīvān.

Verse 89

इत्येष दीर्घतमसो बलेर्वैरोचनस्य च समागमो वः कथितः संततिश्चोभयोस्तथा //

Như vậy, ta đã thuật lại cho các ngươi cuộc gặp gỡ giữa Dīrghatamas và Bali Vairocana, cùng với dòng dõi hậu duệ phát sinh từ cả hai.

Verse 90

बलिस्तानभिनन्द्याह पञ्च पुत्रानकल्मषान् कृतार्थः सो ऽपि धर्मात्मा योगमायावृतः स्वयम् //

Sau khi tán thưởng và tiếp nhận chỗ ngồi của Bali, ông nói về năm người con trai không vết nhơ. Vị có tâm hồn chính pháp ấy, khi mục đích đã thành, cũng tự mình ẩn khuất dưới màn yogamāyā của chính mình.

Verse 91

अदृश्यः सर्वभूतानां कालापेक्षः स वै प्रभुः तत्राङ्गस्य तु दायादो राजासीद्दधिवाहनः //

Vị Chúa Tể ấy vô hình đối với mọi loài, hành động tùy theo thời vận. Sau đó, với tư cách người thừa tự của Aṅga, vua mang danh Dadhivāhana lên ngôi trị vì.

Verse 92

दधिवाहनपुत्रस्तु राजा दिविरथः स्मृतः आसीद् दिविरथापत्यं विद्वान्धर्मरथो नृपः //

Con trai của Dadhivāhana là vị vua được ghi nhớ với danh hiệu Diviratha. Từ dòng dõi của Diviratha xuất hiện vị quân vương hiền trí Dharmaratha.

Verse 93

स हि धर्मरथः श्रीमांस् तेन विष्णुपदे गिरौ सोमः शुक्रेण वै राज्ञा सह पीतो महात्मना //

Quả thật, ngài là vị vua rực rỡ mang danh Dharmaratha; trên núi Vishnupada, Soma (Mặt Trăng) đã được vị đại tâm ấy uống cùng với Śukra.

Verse 94

अथ धर्मरथस्याभूत् पुत्रश्चित्ररथः किल तस्य सत्यरथः पुत्रस् तस्माद्दशरथः किल //

Rồi, người ta kể rằng Dharmaratha có một con trai tên Citraratha. Con trai của ông là Satyaratha, và từ vị ấy, người ta nói, sinh ra Daśaratha.

Verse 95

लोमपाद इति ख्यातस् तस्य शान्ता सुताभवत् अथ दाशरथिर् वीरश् चतुरङ्गो महायशाः //

Ông nổi danh với tên Lomapāda; con gái của ông là Śāntā. Rồi có vị anh hùng Dāśarathi, người sở hữu bốn binh chủng và lẫy lừng danh tiếng.

Verse 96

ऋष्यशृङ्गप्रसादेन जज्ञे स्वकुलवर्धनः चतुरङ्गस्य पुत्रस्तु पृथुलाक्ष इति स्मृतः //

Nhờ ân phúc của Ṛṣyaśṛṅga, Svakulavardhana—người làm hưng thịnh dòng tộc mình—đã ra đời. Còn con trai của Caturaṅga được ghi nhớ là Pṛthulākṣa.

Verse 97

पृथुलाक्षसुतश्चापि चम्पनामा बभूव ह चम्पस्य तु पुरी चम्पा पूर्वं या मालिनी भवत् //

Và con trai của Pṛthulākṣa quả thật tên là Campa. Thành của Campa gọi là Campā; trước kia nó từng mang tên Mālinī.

Verse 98

पूर्णभद्रप्रसादेन हर्यङ्गो ऽस्य सुतो ऽभवत् यज्ञे विभाण्डकाच्चास्य वारणः शत्रुवारणः //

Nhờ ân phúc của Pūrṇabhadra, Haryaṅga được sinh ra làm con của ông; và từ Vibhāṇḍaka, trong nghi lễ tế tự (yajña), ông cũng có thêm một người con là Vāraṇa—đấng xua đuổi kẻ thù.

Verse 99

अवतारयामास महीं मन्त्रैर्वाहनमुत्तमम् हर्यङ्गस्य तु दायादो जातो भद्ररथः किल //

Bằng những thần chú thiêng, ông khiến linh thú/xa giá thượng hạng giáng xuống mặt đất. Và người ta truyền rằng Bhadraratha được sinh ra làm người thừa tự của Haryaṅga.

Verse 100

अथ भद्ररथस्यासीद् बृहत्कर्मा जनेश्वरः बृहद्भानुः सुतस्तस्य तस्माज्जज्ञे महात्मवान् //

Rồi từ Bhadraratha xuất hiện vị chúa tể của nhân dân tên là Bṛhatkarmā. Con trai ông là Bṛhadbhānu; từ người ấy sinh ra một vị vua đại tâm.

Verse 101

बृहद्भानुस्तु राजेन्द्रो जनयामास वै सुतम् नाम्ना जयद्रथं नाम तस्माद्बृहद्रथो नृपः //

Vua Bṛhadbhānu quả thật sinh một người con tên Jayadratha; và từ người ấy sinh ra vua Bṛhadratha.

Verse 102

आसीद्बृहद्रथाच्चैव विश्वजिज्जनमेजयः दायादस्तस्य चाङ्गो वै तस्मात्कर्णो ऽभवन्नृपः //

Từ Bṛhadratha sinh ra Viśvajit Janamejaya. Người thừa tự của ông chính là Aṅga, và từ Aṅga thì vua Karṇa xuất hiện.

Verse 103

कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तथात्मजः एते ऽङ्गस्यात्मजाः सर्वे राजानः कीर्तिता मया विस्तरेणानुपूर्व्याच्च पूरोस्तु शृणुत द्विजाः //

Con của Karṇa là Vṛṣasena, và một người con khác là Pṛthusena. Như vậy, tất cả các vị vua—hậu duệ của Aṅga—đã được ta thuật lại tường tận và theo đúng thứ tự. Nay, hỡi các bậc nhị sinh, hãy lắng nghe thêm dòng dõi của Pūru.

Verse 104

*ऋषय ऊचुः कथं सूतात्मजः कर्णः कथमङ्गस्य चात्मजः एतद् इच्छामहे श्रोतुम् अत्यन्तकुशलो ह्य् असि //

Các bậc hiền triết thưa rằng: “Vì sao Karṇa là con của một người đánh xe (sūta), mà lại cũng là con của Aṅga? Chúng tôi muốn được nghe điều ấy—quả thật ngài vô cùng thiện xảo trong việc thuật chuyện.”

Verse 105

*सूत उवाच बृहद्भानुसुतो जज्ञे राजा नाम्ना बृहन्मनाः तस्य पत्नीद्वयं ह्य् आसीच् छैब्यस्य तनये ह्य् उभे यशोदेवी च सत्या च तयोर्वंशं च मे शृणु //

Sūta nói: Từ Bṛhadbhānu sinh ra một vị vua tên là Bṛhanmanā. Vua ấy có hai hoàng hậu; cả hai đều là con gái của Chaibya—Yaśodevī và Satyā. Nay hãy nghe ta kể dòng dõi phát sinh từ hai bà ấy.

Verse 106

जयद्रथं तु राजानं यशोदेवी ह्य् अजीजनत् सा बृहन्मनसः सत्या विजयं नाम विश्रुतम् //

Yaśodevī sinh ra vua Jayadratha. Còn Satyā, hoàng hậu của Bṛhanmanā, sinh một người con trai lừng danh mang tên Vijaya.

Verse 107

विजयस्य बृहत्पुत्रस् तस्य पुत्रो बृहद्रथः बृहद्रथस्य पुत्रस्तु सत्यकर्मा महामनाः //

Vijaya có một con trai tên Bṛhatputra; con của ông ấy là Bṛhadratha. Và con của Bṛhadratha là Satyakarmā, bậc đại tâm.

Verse 108

सत्यकर्मणो ऽधिरथः सूतश्चाधिरथः स्मृतः यः कर्णं प्रतिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतजः तच्चेदं सर्वमाख्यातं कर्णं प्रति यथोदितम् //

Adhiratha—cũng được ghi nhớ là một sūta (người đánh xe)—là con của Satyakarman. Vì chính ông đã tiếp nhận và nuôi dưỡng Karṇa, nên Karṇa được nói là con của một sūta. Như vậy, toàn bộ sự tích liên quan đến Karṇa đã được thuật lại đúng như lời đã nêu.