Markandeya Purana — Adhyaya 82, Shloka 62

Adhyaya 82 — The Rise of Mahishasura and the Manifestation of the Goddess from the Gods’ Tejas

Sanskrit

विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः ।

एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्याः द्विधा कृताः ॥

Transliteration

vicchinnajaṅghās tv apare petur urvyāṃ mahāsurāḥ | ekabāhv-akṣicaraṇāḥ kecid devyā dvidhā kṛtāḥ ||

Translation

Kẻ khác bị chém đứt ống chân, ngã xuống đất—những đại A-tu-la. Có kẻ chỉ còn một tay, một mắt và một chân, cũng bị Nữ Thần (Devi) chém làm đôi.

Word by Word

• विच्छिन्न-जङ्घाः: (those) whose legs were severed
• विच्छिन्न-जङ्घाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: विच्छिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक) + जङ्घा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः—बहुव्रीहिः (येषां जङ्घा विच्छिन्ना ते)

• तु: but
• तु: सम्बन्धक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक (particle: 'but/indeed')

• अपरे: others
• अपरे: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• पेतुः: fell
• पेतुः: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• उर्व्याम्: on the earth, on the ground
• उर्व्याम्: अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी (Locative/7th), एकवचनम्

• महा-असुराः: great demons
• महा-असुराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान्तः असुराः)

• एक-बाहु-अक्षि-चरणाः: having only one arm, one eye, and one leg
• एक-बाहु-अक्षि-चरणाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः—बहुव्रीहिः (येषां एकः बाहुः, एकम् अक्षि, एकः चरणः ते)

• केचित्: some
• केचित्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

• देव्याः: by the Goddess, from the Goddess (as agent/source)
• देव्याः: अपादानम् (Apādāna/Source)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; हेतौ/कर्तृ-अपादानार्थः

• द्विधा: in two, into two
• द्विधा: क्रिया-विशेषणम् (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विधा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक (adverb: 'in two, into two parts')

• कृताः: made, rendered
• कृताः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP/क्त), पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्

Speakers

• Narratorial voice within the Devi Mahatmyam

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devī (Caṇḍikā/Durgā)

Shakti Aspects

• Caṇḍikā / Durgā

Key Themes

• Shaktism
• Relentless divine combat
• Asuric resilience (prelude to kabandha motif)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even when reduced and weakened, the asuric tendency persists; the narrative insists that partial reform is not enough—root causes must be decisively removed.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ākhyāna within the Devī cycle; it supports dharma teaching via exemplification rather than via cosmological lists.

What is the esoteric significance?

The ‘one-eyed/one-limbed’ state can symbolize fragmented awareness—partial perception and crippled agency—still dangerous until fully transcended.