Shloka 129

Adhyaya 8 — Harishchandra’s Trial: Truth, the Sale of Family, and Bondage to a Chandala

Sanskrit

श्मशानाभ्यासयोगेन दैवस्य बलवत्तया ।

अन्यदेहेन दत्त्वा तु गुरवे गुरुदक्षिणाम् ॥

Transliteration

śmaśānābhyāsa-yogena daivasya balavattayā / anya-dehena dattvā tu gurave guru-dakṣiṇām

Translation

Do thường xuyên giao du với bãi hỏa táng, và do sức mạnh áp đảo của định mệnh, ông đã dâng lên vị thầy lễ vật trả ơn guru (guru-dakṣiṇā) bằng một thân khác, tức qua một sự thọ sinh khác.

Word by Word

• श्मशान-अभ्यास-योगेन: by the practice/discipline of (living near) the cremation-ground
• श्मशान-अभ्यास-योगेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: श्मशान (प्रातिपदिक) + अभ्यास (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः—(श्मशानस्य अभ्यासः) तत्पुरुषः, तस्य योगः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• दैवस्य: of fate / of the divine (destiny)
• दैवस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• बलवत्तया: by/through (its) great power
• बलवत्तया: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: बलवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (भाववाचक-तद्धितान्त), तृतीया (3rd/करण), एकवचन; -तया = ‘-ness/strength’

• अन्य-देहेन: with another body
• अन्य-देहेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; कर्मधारयः—अन्यः देहः

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having given’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थ

• गुरवे: to the teacher
• गुरवे: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन

• गुरु-दक्षिणाम्: the teacher’s fee (honorarium)
• गुरु-दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—गुरोः दक्षिणा

Speakers

• Narrative voice within Markandeya Purana (frame-speakers not identifiable from excerpt alone)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Fate (daiva) vs agency
• Ritual obligation (guru-dakṣiṇā)
• Embodiment change

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even basic dharmic debts (like guru-dakṣiṇā) may be ‘paid’ under strange compulsions when one’s life is derailed; the verse highlights the tension between daiva (destiny) and puruṣakāra (personal effort).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Carita/dharma-upadeśa through narrative; not a direct pancalakṣaṇa segment.

What is the esoteric significance?

‘Another body’ points to the fluidity of identity across embodiments; obligations can follow the jīva beyond a single physical frame.