Shloka 29

Adhyaya 76 — The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

Sanskrit

भक्षयामास च सुतं तस्य बोधद्विजन्मनः ।

स तत्र द्विजसंस्कारैः संस्कृतो हैमिनीसुतः ॥

Transliteration

bhakṣayāmāsa ca sutaṃ tasya bodhadvijanmanaḥ | sa tatra dvijasaṃskāraiḥ saṃskṛto haiminīsutaḥ ||

Translation

“Và mụ (kẻ bắt trộm trẻ) đã nuốt chửng con trai của Bà-la-môn Bodha. Rồi con—kẻ được nhận là con của Haiminī—đã được thanh luyện và thọ các nghi lễ của người ‘tái sinh’ (dvija), gồm lễ upanayana, ngay tại đó.”

Word by Word

• भक्षयामास: ate / devoured
• भक्षयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद (परिप्रयोगः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सुतम्: the son/child
• सुतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• बोधद्विजन्मनः: of Bodha, the twice-born
• बोधद्विजन्मनः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बोध + द्विजन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (बोधस्य द्विजन्मा), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb: there)

• द्विजसंस्कारैः: by the rites of a twice-born (Vedic rites)
• द्विजसंस्कारैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: द्विज + संस्कार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजानां संस्काराः), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)

• संस्कृतः: consecrated / refined / duly initiated
• संस्कृतः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: सम् + कृ (धातु) + त (क्त/कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः/हैमिनीसुतः’ इत्यस्य विशेषणम्

• हैमिनीसुतः: Haiminī’s son
• हैमिनीसुतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हैमिनी + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हैमिन्याः सुतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Ānanda to Guru

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Adharma and violence
• Samskara and social status
• Identity by ritual vs birth
• Tragic causality

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual formation (saṃskāra) powerfully shapes social identity, yet the verse also warns that such identity can be built atop injustice; dharma requires confronting the truth behind one’s position.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ethical-narrative instruction; not one of the five cosmological characteristics, though it uses family-story elements typical of purāṇic vaṃśānucarita narration.

What is the esoteric significance?

‘Devouring the son’ can symbolize ignorance consuming rightful inheritance; the ‘dvija-saṃskāra’ then represents a second birth that may be externally correct yet internally conflicted without truth.