Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Adhyaya 72The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

तञ्च संस्तूय भूपालं कल्याणोक्त्या पुनः पुनः ।

उवाच मधुरं नागी कृतासनपरिग्रहा ॥

tañ ca saṃstūya bhūpālaṃ kalyāṇoktyā punaḥ punaḥ | uvāca madhuraṃ nāgī kṛtāsanaparigrahā ||

Và sau khi hết lần này đến lần khác ca ngợi vị hộ trì cõi đất (nhà vua) bằng những lời lành, người phụ nữ Nāga—đã an tọa—liền dịu dàng cất tiếng.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
संस्तूयhaving praised
संस्तूय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√स्तु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया; धातु: स्तु (to praise) उपसर्ग: सम्
भूपालम्the king
भूपालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कल्याणोक्त्याwith auspicious words
कल्याणोक्त्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootकल्याण + उक्ति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘कल्याणस्य’ (auspicious) + ‘उक्त्या’ (by speech); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)
उवाचsaid, spoke
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मधुरम्sweetly, pleasantly
मधुरम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative used adverbially)
नागीthe serpent-woman
नागी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनागी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृतासनपरिग्रहाhaving taken a seat
कृतासनपरिग्रहा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + आसन + परिग्रह (प्रातिपदिक)
Formसमास (तत्पुरुष-प्रधान): ‘कृत-आसन-परिग्रहा’ = कृतः (done) + आसन (seat) + परिग्रह (taking/acceptance); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (to नागी)
Narrative voice; nāga-woman as the imminent speaker
Royal etiquetteAuspicious speechBoon-bestowal preface

FAQs

Auspicious, respectful speech (kalyāṇokti) and proper decorum frame consequential acts like granting boons; dharmic communication is portrayed as power-bearing, not merely ornamental.

Vaṃśānucarita context (royal episode) that directly supports Manvantara material by introducing the future Manu through prophecy.

Speech sanctified by auspicious intent is treated as a creative force that ‘fixes’ destiny—an echo of vāṅmaya potency in Purāṇic narrative.