Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

Adhyaya 65Svarocis Enjoys on the Mountain; A Debate on Marital Fidelity and Desire

कलहंसी जगादैकां चक्रवाकीं जले सतीम् ।

तस्य तासाञ्च ललिते सम्बन्धे च स्पृहावती ॥

kalahaṃsī jagādaikāṃ cakravākīṃ jale satīm | tasya tāsāñ ca lalite sambandhe ca spṛhāvatī ||

Một con hồng mái (kala-haṃsa) cất lời với một con cakravāka mái, kẻ trinh khiết trong nước—chính nó khởi lòng khao khát trước mối duyên dáng thanh nhã giữa chàng và những người nữ ấy.

कलहंसीthe kala-swan (female)
कलहंसी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkala-haṃsī (प्रातिपदिक)
FormCompound: कल + हंसी (a kind of swan/goose); Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular
जगादsaid
जगाद:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gad (गद् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person, Singular; parasmaipada
एकाम्one
एकाम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (द्वितीया/2), Singular; agrees with चक्रवाकीम्
चक्रवाकीम्a female cakravāka bird
चक्रवाकीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcakravākī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
जलेin the water
जले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (सप्तमी/7), Singular
सतीम्being (there) / staying
सतीम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsatī (कृदन्त-प्रातिपदिक; √as अस्)
FormPresent participle feminine (शतृ/सती), Accusative, Singular; qualifies चक्रवाकीम्
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (षष्ठी/6), Singular
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (षष्ठी/6), Plural
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction
ललितेin the charming (affair)
ललिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalita (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (सप्तमी/7), Singular; used as ‘in the charming (matter)’
सम्बन्धेin the relationship
सम्बन्धे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsambandha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya, conjunction
स्पृहावतीlonging / desirous
स्पृहावती:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootspṛhāvatī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular; adjective meaning ‘desirous/longing’; agrees with कलहंसी
Kalahamsī speaking to Cakravākī (the birds’ dialogue)

{ "primaryRasa": "śṛṅgāra", "secondaryRasa": "hāsya", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Frame-story pedagogy through animalsDesire and admirationMarital/romantic ethics

FAQs

The Purāṇa often uses non-human speakers to make human ethics discussable without direct accusation; admiration of another’s ‘beautiful bond’ becomes the entry point to analyze what true reciprocity is.

Didactic dialogue embedded in narrative (upākhyāna). It supports dharma-teaching rather than cosmology or genealogy.

The cakravāka motif traditionally symbolizes separation and longing; placing her as listener frames the discourse as one about the subtle pains hidden inside desire and attachment.