Markandeya Purana — Adhyaya 59, Shloka 17

Adhyaya 59 — Cosmic Geography and Yuga-Order: Bhadrashva, Ketumala, and the Northern Kuru Region

Sanskrit

त्रिनक्षत्रयुते देशे नक्षत्राणि शुभानि च ।

इत्येतत् केतुमालान्ते कथितं मुनिसत्तम ॥

Transliteration

trinakṣatrayute deśe nakṣatrāṇi śubhāni ca | ityetat ketumālante kathitaṃ munisattama ||

Translation

Ở xứ sở được trang nghiêm bởi ba chòm sao ấy, các vì sao đều cát tường. Vì vậy, hỡi bậc hiền thánh tối thượng, câu chuyện về Ketumāla đã được thuật xong.

Word by Word

• त्रि-नक्षत्र-युते: in the place endowed with three constellations
• त्रि-नक्षत्र-युते: अधिकरण (अधिकरणकारक; locus)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + नक्षत्र (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज्)
• Form: सप्तमी-एकवचन (Locative singular), नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम्—‘देशे’ इति पदस्य

• देशे: in the region
• देशे: अधिकरण (अधिकरणकारक; location)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• नक्षत्राणि: constellations
• नक्षत्राणि: कर्म (कर्मकारक; object/content of statement)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• शुभानि: auspicious
• शुभानि: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्—‘नक्षत्राणि’

• च: and
• च: समुच्चय (conjunctive)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• इति: thus
• इति: वाक्य-चिह्न (quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• एतत्: this (account)
• एतत्: कर्म (कर्मकारक; object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मरूपेण (object)

• केतुमाल-अन्ते: at the end of Ketumāla
• केतुमाल-अन्ते: अधिकरण (अधिकरणकारक; location)
• Type: Noun
• Root: केतुमाल (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘केतुमालस्य अन्ते’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• कथितम्: has been told
• कथितम्: क्रिया (कर्मणि; predication)
• Type: Verb
• Root: कथित (कृदन्त; √कथ्)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे विधेयम्

• मुनि-सत्तम: O best of sages
• मुनि-सत्तम: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; ‘मुनिषु सत्तमः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः

Speakers

• Frame narrator (Purāṇic rishi voice) addressing a sage (munisattama)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sacred Geography
• Astral Omens

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Auspicious astral conditions are treated as part of a realm’s dharmic ‘climate,’ reflecting the purāṇic view that cosmos and moral-spiritual order are intertwined.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sthāna (regional/cosmic description), with a jyotiṣa-flavored note about nakṣatras.

What is the esoteric significance?

‘Three nakṣatras’ can indicate a triadic rhythm governing time/experience in that realm—suggesting that consciousness there is shaped by a distinctive celestial cadence.