Shloka 32

Adhyaya 54 — Cosmography of Jambudvipa: Continents, Oceans, Varshas, and Mount Meru

Sanskrit

तेषु नक्षत्रविन्यासाद्विषयाः समवस्थिताः ।

चतुष्वपि द्विजश्रेष्ठ ग्रहाभिभवपाठकाः ॥

Transliteration

teṣu nakṣatra-vinyāsād viṣayāḥ samavasthitāḥ | catuṣv api dvijaśreṣṭha grahābhibhava-pāṭhakāḥ ||

Translation

Tại các xứ ấy, do sự sắp đặt theo các nakṣatra (tú) của Mặt Trăng, các cõi được định lập theo trật tự; trong cả bốn, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, có những người tụng đọc và am tường, diễn giải các ảnh hưởng mạnh mẽ của các hành tinh.

Word by Word

• तेषु: in/among those
• तेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), बहुवचन; Pronoun, Loc. pl.

• नक्षत्रविन्यासात्: from the arrangement of constellations
• नक्षत्रविन्यासात्: अपादान (Apādāna/Source-Cause)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र + विन्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Abl. sg.; समास: नक्षत्राणां विन्यासः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• विषयाः: regions/domains
• विषयाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nom. pl.

• समवस्थिताः: are situated/established
• समवस्थिताः: कर्तृसमानाधिकरण (Predicate/State)
• Type: Verb
• Root: सम् + अव + √स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (भूतकृत्/क्त-प्रत्यय), प्रथमा बहुवचन, पुंलिङ्ग; Past passive participle used adjectivally; ‘having been set/established’

• चतुषु: in the four
• चतुषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: चतुर् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; Loc. pl.

• अपि: also/indeed
• अपि: सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphatic/also

• द्विजश्रेष्ठ: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: सम्बोधन (Sambodhana/Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; Voc. sg.; समास: द्विजः श्रेष्ठः (कर्मधारय)

• ग्रहाभिभवपाठकाः: reciters/teachers of (texts on) the overpowering of planets
• ग्रहाभिभवपाठकाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ग्रह + अभिभव + पाठक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nom. pl.; समास: ग्रहाणाम् अभिभवस्य पाठकाः (षष्ठी-तत्पुरुष; multi-member)

Speakers

• Cosmography narration within Mārkaṇḍeya Purāṇa (speaker not explicit in excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Jyotiṣa (astral lore)
• Order of the heavens

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse normalizes interpretive traditions (pāṭhakāḥ) that read cosmic patterns. Ethically, it suggests responsibility in knowledge: astral lore is framed as a disciplined ‘reading,’ not superstition.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Sthāna: celestial ordering tied to terrestrial regions; an extension of cosmographic description.

What is the esoteric significance?

Nakṣatra and graha ‘placements’ can symbolize patterned tendencies within the psyche; the ‘readers’ represent discriminative awareness that interprets and moderates overpowering impulses.