Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 6

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये 'तिदारुणे ।

विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा ॥

Transliteration

smṛtibījahare cānye tayoḥ kanye 'tidāruṇe / vidveṣaṇy aṣṭamī nāma kanyā lokabhayāvahā

Translation

Và hai vị còn lại là Smṛtibījahare—hai kanyā ấy vô cùng đáng sợ. Kanyā thứ tám mang danh Vidveṣaṇī, gieo nỗi kinh hãi cho thế gian.

Word by Word

• स्मृति-बीज-हरे: Smṛtibījahare (two named)
• स्मृति-बीज-हरे: कर्ता (Subject/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: स्मृति (प्रातिपदिक) + बीज (प्रातिपदिक) + हर (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृ)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (determinative: 'stealer of the seed of memory'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक

• अन्ये: other
• अन्ये: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; (कन्ये इत्यस्य विशेषण)

• तयोः: of those two
• तयोः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, द्विवचन, सर्वनाम

• कन्ये: two daughters
• कन्ये: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual)

• अति-दारुणे: very dreadful
• अति-दारुणे: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण (very dreadful) कन्ये-शब्दस्य

• विद्वेषणि-अष्टमी: Vidveṣaṇī-aṣṭamī (the eighth named)
• विद्वेषणि-अष्टमी: कर्ता (Subject/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: विद्वेषणि (प्रातिपदिक) + अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (descriptive: 'the eighth, (called) Vidveṣaṇī'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नाम: by name
• नाम: सम्बन्ध (naming marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable used in naming: 'by name')

• कन्या: a daughter
• कन्या: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लोक-भय-आवहा: bringing fear to the world
• लोक-भय-आवहा: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + आवह (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वह् with ā-)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष (determinative: 'bringing fear to the world'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कन्या-विशेषण

Speakers

• Narrative instruction within the Markandeya Purana dialogue framework (exact named speakers not provided in the input excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhaya", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Memory/mental affliction motifs
• Social discord (hatred)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Forgetting (loss of smṛti) and manufactured enmity (vidveṣa) are treated as grave threats; dharma therefore includes cultivating memory (learning/recitation) and social concord.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ancillary instruction: a catalog of afflictive forces and their implications, not a pañcalakṣaṇa narrative unit.

What is the esoteric significance?

‘Stealing the seed of memory’ points to disruption at the causal level (bīja), i.e., erosion of samskāras; ‘Vidveṣaṇī’ symbolizes the subtle force that fractures community and inner peace.