Markandeya Purana — Adhyaya 51, Shloka 13

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता ।

अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन् ॥

Transliteration

carācaragurur brahmā yā yasya kuladevatā | anyagarbhe parān garbhān sadaiva parivartayan ||

Translation

Brahmā, bậc đạo sư của mọi loài hữu động và vô động—ai tôn Ngài làm thần hộ tộc—thì có một thực thể luôn “bẻ hướng”, chuyển các ý định khác sang một thai xứ hay lộ trình khác (tức gây sự dời đổi, chuyển hướng).

Word by Word

• चराचरगुरुः: the teacher of all moving and unmoving beings
• चराचरगुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘चराचरयोः गुरु:’ (teacher of the moving and unmoving)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• या: who/which (fem.)
• या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• यस्य: of whom; whose
• यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• कुलदेवता: the family-deity
• कुलदेवता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक) + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कुलस्य देवता’

• अन्यगर्भे: in another womb
• अन्यगर्भे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; सप्तमी—‘in another womb’

• परान्: other; different
• परान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (of गर्भान्)

• गर्भान्: wombs/embryos
• गर्भान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kāla (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण

• एव: indeed; just
• एव: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic particle)

• परिवर्तयन्: causing to change/transfer (while shifting)
• परिवर्तयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: परि + वृत् (धातु) / परिवर्तय् (णिजन्त-धातु) + शतृ (कृत्)
• Form: कृदन्त (शतृ; present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—‘while causing to change/transfer’

Speakers

• Not explicit in excerpt; continuing didactic explanation on nimittas/forces affecting outcomes.

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā

Key Themes

• Dharma
• Omens
• Householder concerns
• Protective theology (kuladevatā)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse reflects a Purāṇic worldview where outcomes can be ‘diverted’ by unseen factors; hence one anchors life through kuladevatā devotion and disciplined conduct to stabilize intentions and results.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ancillary dharma/nimitta material; not directly sarga/manvantara/genealogy.

What is the esoteric significance?

‘Garbha’ can be read symbolically as the ‘womb of intention’—the subtle matrix in which plans ripen. The teaching warns that subtle currents (seen as entities/forces) can redirect that ripening unless one maintains devotional and ritual alignment.