Shloka 9

Adhyaya 45 — Jaimini’s Cosmological Questions and the Opening of Markandeya’s Account of Primary Creation

Sanskrit

कथमेतत्समुद्भूतं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।

कथञ्च प्रलयङ्काले पुनर्यास्यति सत्तमाः ॥

Transliteration

katham etat samudbhūtaṃ jagat sthāvarajaṅgamam | kathaṃ ca pralayakāle punar yāsyati sattamāḥ ||

Translation

Thế giới này—gồm cả hữu tình động chuyển và vô tình bất động—đã sinh khởi như thế nào? Và đến thời kỳ hoại diệt, nó sẽ lại đi đến tận cùng, trở về sự thu nhiếp ra sao, ô bậc tối thắng trong hàng người đức hạnh?

Word by Word

• कथम्: how
• कथम्: प्रश्न (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक (interrogative adverb: how)

• एतत्: this
• एतत्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally to 'जगत्'

• समुद्भूतम्: arisen, originated
• समुद्भूतम्: प्रेडिकेट (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उद् + भू (धातु) → भूत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle) agreeing with 'जगत्'

• जगत्: the world
• जगत्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; nominative singular

• स्थावर-जङ्गमम्: (consisting of) the immobile and the mobile
• स्थावर-जङ्गमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक) + जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here nominative singular agreeing with 'जगत्'; द्वन्द्व: 'स्थावरं च जङ्गमं च'

• कथम्: how
• कथम्: प्रश्न (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नवाचक (how)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• प्रलय-काले: at the time of dissolution
• प्रलय-काले: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative singular; 'प्रलयस्य कालः'

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)

• यास्यति: will go/return
• यास्यति: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सत्तमाः: O best of the good
• सत्तमाः: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + तम (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), बहुवचन; vocative plural

Speakers

• Inquirer (Jaimini in the common frame) questioning revered sages

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Cosmology
• Sarga (creation)
• Pralaya (dissolution)
• Purāṇic inquiry

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Contemplation of origin and dissolution relativizes worldly anxiety: all compounded forms arise and subside; dharma and knowledge are sought against this background of impermanence.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Directly invokes sarga (creation) and pratisarga/pralaya (re-creation/dissolution), two of the central purāṇic characteristics.

What is the esoteric significance?

‘Moving and unmoving’ can symbolize the oscillating mind (jaṅgama) and the witnessing ground (sthāvara). Pralaya hints at laya: reabsorption of mental modifications into their source.