Shloka 8

Adhyaya 43 — Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

Sanskrit

गृध्रः कपोतः काकालो वायसो वापि मूर्धनि ।

क्रव्यादो वा खगो नीलः षण्मासायुः प्रदर्शकः ॥

Transliteration

gṛdhraḥ kapotaḥ kākālo vāyaso vāpi mūrdhani / kravyādo vā khago nīlaḥ ṣaṇmāsāyuḥ pradarśakaḥ

Translation

Nếu kền kền, bồ câu, quạ, hay cả quạ đen lớn đậu trên đầu một người—hoặc một loài chim xanh ăn thịt làm như vậy—thì được nói là dấu hiệu thọ mạng còn lại chỉ sáu tháng.

Word by Word

• गृध्रः: vulture
• गृध्रः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• कपोतः: pigeon
• कपोतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कपोत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• काकालः: crow (a kind of crow/bird)
• काकालः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: काकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• वायसः: crow
• वायसः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वायस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प-सूचक (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative: “or”)

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्ध-सूचक (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: also/even)

• मूर्धनि: on the head
• मूर्धनि: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• क्रव्यादः: flesh-eater (carnivorous bird)
• क्रव्यादः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्रव्याद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प-सूचक (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative: “or”)

• खगः: bird
• खगः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नीलः: blue/dark
• नीलः: कर्ता-विशेषण (adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• षण्मासायुः: having a lifespan of six months
• षण्मासायुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: षण्मास + आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): षण्मासानाम् आयुः

• प्रदर्शकः: indicator/foreteller
• प्रदर्शकः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रदर्शक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speakers

• Dialogue-context unspecified in given excerpt (within Markandeya Purana’s didactic discourse on omens)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Nimitta-śāstra
• Ariṣṭa (death-portents)
• Karma and mortality
• Didactic instruction

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The passage frames mortality as legible through ‘nimittas’ (signs), encouraging vigilance, detachment, and timely performance of dharma (repentance, charity, rites) when ominous indicators appear.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

It is not a Pancalakṣaṇa topic (sarga, pratisarga, vaṃśa, manvantara, vaṃśānucarita). It belongs to ancillary dharma/nimitta instruction embedded within the Purāṇic dialogue tradition.

What is the esoteric significance?

Carrion birds symbolize the approach of dissolution (mṛtyu) and the body’s impermanence; the ‘head’ locus suggests the eclipse of one’s vital radiance/tejas and impending severance from embodied identity.